Taiz atrofidagi janglar: aholi vahimada, şahar yana blokadada

Taiz yana qamalda

Erondagi hukumat tomonidan qöllab-quvvatlanadigan husiylar harakati va Saudiya Arabistoni qöllab-quvvatlaydigan Yaman hukumati örtasidagi janglar allaqaçon tört oydan beri davom etmoqda, asosiy töqnaşuvlar mamlakatning janubi-ğarbidagi Taiz atrofida jamlanmoqda. Yaman hokimiyati tinç aholini atrofdagi tepaliklardan snayper oloviga ogohlantirmoqda, husiylar esa hukumat kuçlari nazorat qiladigan şaharga tovarlar yetkazib berişni katta darajada tösib qöydi, deb xabar beradi Deutsçe Welle.

Gumanitar vaziyat

Taiz — aholisi taxminan bir million kişini taşkil etuvçi Yamanning uçinçi yirik şahri. Xalqaro migratsiya taşkiloti ma'lumotlariga köra, 2026-yil 1-noyabr holatiga köra, janglar tufayli Taiz viloyatida taxminan 134 000 kişi qoçişga majbur bölgan — bu mamlakat ğarbida köçirilgan 319 000 dan ortiq kişining deyarli yarmi. Human Rights Watç tadqiqotçisi Niku Jafarniya DW'ga husiylar yoqilği, suv va dori-darmon yetkazib berişni tösib qöyganini — «şifoxonalarning normal işlaşi uçun zarur bölgan hamma narsani» — aytgan; hatto şifoxonalarga yetib kelganlar ham zarur yordam olmasligi mumkin, ayniqsa surunkali kasalliklarga çalinganlar.

Aholi şaharda qolmoqda

DW suhbat qurgan aholi vakillari (barçasi qörqitişdan qörqib töliq ismlarini e'lon qilmaslikni söragan) «vahima holati»ni, ammo husiylarga böysunmaslik qarorini ham tasvirlaydi. 45 yoşli fotograf Ammar «husiylarga böysunmaslik qarori juda kuçli» deydi; maktab öquvçisining onasi Afnan qöşnilarning kam taomlarini bölişib olişayotgani va köpçilik qoçişdan boş tortayotganini aytadi; uç farzandli 30 yoşli ona Hanan narxlar keskin oşganini, şaharda benzin, gaz va içimlik suvi deyarli qolmaganini xabar qiladi. Taiz gubernatori Nabil Şamsan DW'ga şaharga oziq-ovqat, yoqilği va suv qaytariş böyiça muzokaralar olib borilayotganini, ammo bu qaçon va qanday şaroitlarda amalga oşirilişi hozirça noma'lumligini bildirdi. Norvegiya Qoçqinlar kengaşi maslahatçisi Alison Bottomley janglar tufayli taşkilotning çodirlar, körpalar va köçirilgan bolalar uçun ta'lim dasturlari bilan qöllab-quvvatlayotgan 7000 kişiga yordam yetkazib bora olmasligini qayd etib, ikkala tomanga tinç aholi va gumanitar xodimlarning xavfsiz harakatini ta'minlaşga çaqirdi.

Taiz nega yana qamalda

Bu şaharning birinçi blokadasi emas: 2014-yilda boşlangan va asosan 2022-yilda BMT vositaçiligida sulh bilan yakunlangan oldingi mojaroda husiylar (Ansor Alloh) allaqaçon 2015–2016-yillarda Taizni qamal qilgan edi. Öşa paytda qamal aholini deyarli oçlikka olib kelgan, ammo şahar baribir qölga olinmagan. Britaniyaning Coral Core Consultants maslahat firmasining katta yaman maslahatçisi Hişam al-Omeysi DW'ga şahar «siyosiy plyuralizm, fuqarolik qarşiligi va husiylar boşqaruv modelini rad etişning çuqur ildiz otgan an'anasi»ni ramz qilib, şuning uçun uning qarşiligi bir vaqtning özida harbiy tösiq va husiylarning butun Yamandagi hokimiyatining muqarrarligiga da'volariga siyosiy qarşi kuraş ekanligini tuşuntirdi. 2022-yildagi sulhdan keyin husiylar San'oni va şimolning katta qismini, xalqaro hamjamiyat tan olgan hukumat esa Aden ham kiradigan ğarb va janubning katta qismini nazorat qilardi; jangovar harakatlar iyul oxirida qayta boşlandi va sentabrda husiylar hukumatga sodiq kuçlarning hududlarini qölga kiritganda keskinlaşdi.

Mojaroning şartlari va qamrovi

Tahlilçilar Taizni qölga kiritişni muhim strategik qadam deb ataydi: al-Omeysi sözlariga köra, bu husiylarga şimoldagi nazoratni mustahkamlaş, janub va Qizil dengiz sohiliga yöl oçiş hamda kelgusi muzokaralardagi mavqelarni kuçaytiriş imkonini berardi. Şu bilan birga, u husiylarga şaharni oliş şart bölmasligi mumkinligini qayd etadi: uni izolyatsiya qiliş, ta'minot yöllarini kesiş va harbiy tahdid sifatida betarraf qiliş kifoya, buning uçun katta hukumat kuçlarini boğlab qöyiş yetadi. Uning eng katta xavotiri — husiylar Taiz atrofidagi muvaffaqiyatlardan Adenga darhol hujum qiliş uçun emas, balki husiylarga qarşi lagerni asta-sekin zaiflaştiriş va böliş uçun foydalanişi, çunki qarşi tomondagi kelişmovçiliklar hukumatning asosiy zaif tomonlaridan biri bölib qolmoqda. Strategik Bab el-Mandeb böğozini nazorat qiliş, Qizil dengizni Aden qöltiği bilan bağlovçi hudud bahsli; aniq hududiy vaziyat noaniq, ammo husiylar dengiz harakatiga tahdid qiliş imkoniyatini saqlab qolmoqda, mojaro esa husiylar va Saudiya Arabistoni örtasidagi raketa va dron zarbalari almaşinuvi fonida kuçayib bormoqda. Qurbonlar haqidagi aniq maʼlumotlar janglar va tomonlarning alohida statistikasi tufayli farq qiladi: WHO soğliqni saqlaş klasterining sönggi hisobotiga köra, 2026-yil 25-oktyabr holatiga köra butun Yamanda kamida 1677 kişi halok bölgan va 7395 kişi yaralangan.