Pikaks Eron obyekti atrofidagi yadroviy stsenariy: Karlsonning ogohlantirişi Trampning oçiq bayonlariga zid

Karlsonning bayonoti va Trampning pozitsiyasi

2-noyabrda amerikalik jurnalist Tak Karlson, ilgari Donald Trampni qöllab-quvvatlagan edi, X tarmoğida ogohlantiriş e'lon qildi: uning versiyasiga köra, Vaşington Eronning Natanz şahri yaqinidagi yer osti majmuasiga yadroviy qurol qöllaşni körib çiqişi mumkin. Karlsonning ta'kidlaşiça, prezidentga Isroil boş vaziri Benyamin Netanyaxu bosim ötkazmoqda, oddiy öq-dorilar esa qalin granit qatlami ostidagi inşootni buzişga qodir emas ekan; mumkin bölgan vosita sifatida u B61-11 bombasini ataydi. Trampning özining oçiq bayonlari bu stsenariyni tasdiqlamaydi: 16-oktabrda Newsmax'ga bergan intervyusida u yadroviy qurol qöllaş zarurati aniq istisno qildi, biroq Pikaks toğiga yangi hujum ehtimolini istisno qilmadi, 31-oktabrda esa AQŞ yana bir-ikki obyekt bilan «hisob-kitob qilişi» kerakligini aytdi, ammo aniq qurolni atamadi.

Pikaks va bombaning özi haqida nimalar ma'lum

Pikaks toği (Kuh-e Kolang Gaz La) — Natanzdan taxminan ikki kilometr janubda joylaşgan tunnel majmuasi. 2020-yilda Tehron u yerda sentrifugalar yiğiş uçun yer osti korxonasi qurilayotganini xabar qilgan edi; MAAG na ma'lumot oldi, na inspektorlarga kiriş huquqi berildi. Majmua allaqaçon uranni boyitiş uçun işlatilayotgani haqida oçiq tasdiqlar yöq. 80–100 metrlik çuqurlik bahosi naşrlarda uçraydi, biroq CSIS sun'iy yöldoş suratlarini tahlil qiliş buni aniq belgilaşga imkon bermaydi: 2026-yilda tadqiqotçilar kiriş joylarining mustahkamlanişini va quriliş faolligining oşişini qayd etdi, içki faollik belgilarining yöqligi esa majmua hali boyitişga tayyor emasligini anglatişi mumkin. Şu sababli Karlson keltirgan «90 metr granit» iborasini naşr taxmin sifatida qaraşni taklif qiladi.

Harbiy variantlar va 2025-yil iyunidagi pretsedent

B61-11 — tuproqqa jismoniy kiriş funksiyasiga ega yagona Amerika yadroviy bombasi, biroq «kiruvçi» bu önlab metr granitni teşib öta oladigan degani emas: AQŞ arsenalini örganuvçilarning ma'lumotiga köra, u muzlagan tuproqqa taxminan 3–6 metr kirgan va Pikaksni yöq qilişini kafolatlaş mumkin emas. CSIS B61-11, B61-13 va B83-1 ni turli variantlar sifatida körib çiqadi, ammo aniq bir ammunitsiya tanlangani haqida xabar bermaydi. Vaşingtonda yadroviy bölmagan vositalar ham bor: 2025-yil iyunidagi «Yarim keça bolğasi» operatsiyasida AQŞ Fordo va Natanz böylab 14 ta GBU-57 MOP bombasini qölladi, biroq Pikaks öşa paytda tegilmadi — analitiklar uni ayniqsa murakkab maqsad deb hisoblaydi, çunki aniq çuqurlik va tunnellarning tuzilişi noma'lum. Şuningdek, Trampning oçiq va'dalari allaqaçon harakatlardan farq qilgani qayd etiladi: 2025-yil iyunida u «ikki hafta içida» qaror çiqarilişini aytgan edi, sö'ngra AQŞ Fordo, Natanz va Isfahonga hujum qildi; The Washington Post e'lon qilingan muddat Tehronni çalğitişning bir qismi bölişi mumkinligini yozgan edi.

Muzokaralar, Eronning pozitsiyasi va Moskvaning roli

Associated Press manbalarga tayanib xabar berişiça, amerikalik diplomatçilar va harbiylar bir neça Yaqin Şarq mamlakatini 3-noyabrda böladigan AQŞ saylovlaridan keyin mumkin bölgan zarbalar hamda Eronning javob harakatlari haqida ogohlantirgan; agentlik ma'lumotiga köra, Tramp yakuniy qaror qabul qilmagan. 2-noyabrda Reuters Eron delegatsiyasi qatariyalik vositaçilar bilan maslahatlardan söng Dohani tark etganini xabar qildi, biroq kelişuv loyihasi muhokamasi davom etmoqda va yangi uçraşuv bölişi mumkin. Eron taşqi işlar vaziri Abbos Aroqçi 1-noyabrda maslahatlar davom etayotganini va Tehron Vaşingtonning diplomatiyani tanlaşiga umid qilayotganini bildirdi. 31-oktabrda oliy rahbar Mojtaba Xamaniy, uning idorasining xabariga köra, harbiylarni tahdidlarga «zudlik bilan, samarali va geografiya bilan çeklanmagan» javob berişga çaqirdi. Tehron Hurmuz böğozining oçilişini Amerika dengiz blokadasining töxtatilişi bilan boğlaydi; böğozdagi kema qatnoviga tahdid yuk taşiş suğurasi narxini oşirişga va jahon energiya narxlariga ta'sir qilişga qodir. Moskva oçiqçasiga diplomatik hal qiliş tarafdori: 19-oktabrda Sergey Lavrov Eronga taşrif buyurib, özaro qabul qilinadigan yeçim izlaşga yordam berişga tayyorligini bildirdi. Şu bilan birga, Rossiya va Eron örtasidagi strategik hamkorlik töğrisidagi şartnomada hamkor tomonida uruşga kiriş böyiça avtomatik majburiyat mavjud emas, şuning uçun yangi hujum holatida Rossiyadan Eronga harbiy yordam kafolatlangan deb hisoblab bölmaydi.

Bahs ortida nima turibdi va bu nima uçun muhim

Keskinlaşuv konteksti — 27-oktabrdagi Isroil parlament saylovlari, unda Netanyaxu bloki 120 örindan 53 tasini qölga kiritdi va unga koalitsiya muzokaralari kutilmoqda. Axios amerikalik va isroillik suhbatdoşlarga tayanib xabar berişiça, Netanyaxu 3-noyabrdagi AQŞ saylovlaridan keyin harbiy harakatlarni tez orada qayta boşlaşda qat'iy turibdi, biroq Tramp hozirça muzokaralarni davom ettirişni xohlaydi; Karlson esa isroillik boş vazir hokimiyatni saqlab qoliş uçun yadro zarbasiga erişmoqda, deb da'vo qilmoqda. Erondan işonçli ma'lumot oliş qiyin: 2026-yil fevral oxirida AQŞ va Isroil zarbalari boşlanganidan keyin hokimiyatlar internetni deyarli töliq öçirib qöygan — Freedom House ma'lumotiga köra, blokirovka 88 kun davom etgan, qisman tiklaniş 26-mayda boşlangan. Alohida mazmunli qatlam — yadro variantining özi muhokama qilinişi: Xirosima va Nagasakidan keyin yadro quvoli jangovar harakatlarda qöllanilmagan va şakllangan «yadro tabusi» rasmiy hujjatlarda mustahkamlanmagan. Agar AQŞ uni buzsa, oqibatlar faqat Erondagi vayronagarçiliklar bilan emas, balki boşqa davlatlarning kelajakdagi töqnaşuvlarda yadro quvolining qöllanilişini qançalik maqbul deb hisoblaşi bilan ham ölçanadi. Hozirça asosiy noaniqlik saqlanib qolmoqda: Tramp yadro stsenariysini oçiqçasiga istisno qilgan, yangi zarba töğrisida yakuniy qaror, mavjud xabarlar böyiça, yöq, va Qator orqali ötgan muzokara kanali rasman uzilmagan.