AQŞdagi örtama saylovlar va Trampning Eron siyosati: demokratlar nimani özgartira oladi, nimani olmaydi

Markazida Eron bilan uruş turgan saylovlar

Seşanba, 3-noyabrga belgilangan AQŞ Kongressiga örtama saylovlar mamlakatning zamonaviy tarixidagi eng muhim saylovlardan biri deb atalmoqda: siyosiy qarşi turuvning markazida Vaşingtonning Isroil bilan munosabatlari va Eronga qarşi uruş turibdi. Buni saylovdan ötgan kunlarda Deutsçe Welle naşr etgan materialida yozadi.

Kampaniya tarafdarlarining pozitsiyalari

Miçigan ştatidan senatorlikka nomzod Abdul El-Sayed kabi yüksalayotgan siyosatçilarni öz içiga olgan köpçilik demokratlar uruşni oçiq tanqid qilmoqda: El-Sayed qarama-qarşiliqni «qonunsiz» va «ahmoqona» deb atagan. Donald Tramp, aksinça, kampaniya davomida uruşning ahamiyatini pasaytirmoqqa urinğan: ötgan hafta u Eron-da «10 daqiqada yopib qöyiş mumkin bölgan» atigi «bir-ikki nişan qolganini» aytgan, ammo darrov xabar almaşuv davom etayotganini, Tehron savdolaşuvning ötka zilişiga qattiq qiziqqanini va AQŞning bu xavfni hal qiliş uçun «köp vaqti borini» qöşib aytgan. Bir vaqtniñ özida AQŞ va Isroilning saylovlardan keyin darhol Eronga yangi bir zarba raundiga tayyorgarlik körayotganihaqida xabarlar naşr etilmoqda, «qartal» respublikaçilar, masalan senator Ted Cruz, Oq uyni Tehronning «tahdid»iga qarşi çora kö'rişga çaqirmoqda. «Men rejimni ağdariş uçun Eron namoyişçilarini qurollantirişni talab qilgan edim», — dedi Cruz Tramp bilan ötkazgan suhbatidan söng.

Kongress aslida nimani özgartira oladi

Milliy xavfsizlik böyiça ötgan maslahatçi John Bolton DW bilan suhbatda demokratlar ehtimol Vakillar Palatasida, balki Senatda da köpçilikni qölga keltirişi, bu esa ularga Eron uruşining moliyalaştirilişini nazorat qiliş imkoniniberişini eslatib ötgan: Kongress «mudofaa byudjetlarini bölişi yoki moliyaviy resurslardan foydalanişga çeklovlar kiritişi mumkin». Ammo u bu imkoniyatlarning çegaralarini da körsatadi: prezident qonunçilikqa veto qoymoqçi, oni yengiş uçun ikkala palatada da üçtan ikki köpçilik ovozi kerak. «Demokratlar ikkala palatada da köpçilikni qölga keltirsa da, ularning ta'siri Kongressning qonun çiqaruv va siyosiy vositalari bilan çegaralangan», — dedi Bolton. Ötgan diplomat, Eron böyiça mutaxassis, Middle East Institute vakili Alan Eyre respublikaçilar va demokratlar arasında bir fikrda «ikki tomonlama konsensus» bor deb qöşadi: ikkala partiya da Islom Respublikasining siyosiy tuzilişini qabul qilmasliqda va Tehronga öz tutumini özgartiriş uçun bosim ötkazuvni qöllab-quvvatlaşda bir fikrda.

Tehronning hisob-kitoblari va saylovdan keyingi stsenariy

Yer osti obyektlariga qaratilgan yangi zarbalarga «bu haybatli javob» beriş haqida ogohlantirgan Tehron davom etayotgan Doha va Masqat orqali bilvosita aloqanitasdiqladi va diplomatik variantni oçiq saqlamoqda. ITSS Verona taşkilotidan bölgan xalqaro xavfsizlik mutaxassisi Şahin Modarres Eronning harakatlari hisob xatosiga asoslangan deb hisoblaydi: uning fikriça, rejim demokratik Kongress Oq uyni oson töxtata oladi, deb işonadi. Tinçlik muzokaralarini çöziş, Ormuz böğoziga bosim va amerikalik saylovçilarga ta'sir qiluvçi yoqilği narxlarining ösişi strategiyasi Trampning noyabrda qiyin ğalaba qozonişiga yöl qöymasliqqa qaratilgan. Ammo Modarres qayd etganidek, saylovlardan keyin bu strategiya Tehronga qarşi ögirilişi mumkin: Tramp administratsiyasining öz qadamlarini keçiktiriş uçun endi sababi qolmaydi. Ustiga, uning aytişiça, bunday yondaşuv Eronning yadro quolini yaratişni büktiriş böyiça amerikalik ikkala partiyaning pozitsiyalari yaqinlaşuvini e'tiborga olmaydi.

Prognozlar va yeçilmagan savollar

Boltonning fikriça, Tramp Eron böyiça keyingi qadamlar haqida qarorni faqat saylovlardan keyin, siyosiy bosim keskinligi pasayganda qabul qiladi. «Men AQŞ prezidenti nimani qilişini ayta olmayman; hatto Trampning özi ham hozir öz yakuniy qarorini bilmaydi», — dedi u DW'ga. Mumkin bölgan stsenariyga misol sifatida Bolton «Kuh-e Kolang» — Natanz yaqinida, uning taʼkidlaşiça, Eron qurayotgan yangi yadroviy obyektga zarba berişni keltirdi: «Bu stsenariyda Tramp bu obyektlarga zarar yetkazişi, ğalaba eʼlon qilişi va çekinişi mumkin». Şu bilan birga, Bolton Oq uyning rasmiy pozitsiyasidan farq qiladi: Tramp AQŞning maqsadi Eronga yadroviy qurol oliş imkonini bermaslik bölib, uning maʼmuriyati bu yönalişda muvaffaqiyatga erişganini izçil taʼkidlab keladi, Bolton esa Islom Respublikasi hokimiyatda bölganiça yadroviy salohiyatga intilişini, yagona barqaror yeçim esa «rejim özgarişi» deb hisoblaydi. Ay esa öz navbatida, hatto Vaşingtondagi kelişuv ham Erondagi siyosiy özgarişlar oldidagi tuzilmaviy tösiqlarni yenga olmasligini taʼkidlaydi: özgariş Erondagi jamiyatning özidan kelib çiqişi kerak, amerika diplomatiyasi esa uning baholaşiça, eronliklarga «aniq, izçil va işonçli xabar» yetkaza olmadi — Vaşingtonning ritorikasi va amaliyotidagi farqni u bir maʼmuriyat yoki saylov tsikli bilan çeklanmaydigan tuzilmaviy hodisa deb ataydi.