«Özbekneftgaz» M-25 konidagi avariya oqibatlarini bartaraf etiş şartnomasining qiymatini oşkor qilişdan baş tortdi

Şartnoma qiymati — ma'lumot oşkor qilmaslik toğrisidagi bitim ostida

«Özbekneftgaz» Surxondaryo viloyatining Boysun tumanidagi «Mustaqillikka 25 yil» (M-25) gaz konida sodir bolgan avariya oqibatlarini bartaraf etiş boyiça xitoylik CCDC bilan tuzilgan şartnoma summasini oşkor qilişdan baş tortdi. Kompaniya vakillarining 27-oktabrdagi matbuot anjumanida aytişiça, kompaniyalar ortasida ma'lumot oşkor qilmaslik toğrisidagi bitim (NDA) imzolangan va raqamlarni e'lon qiliş uçun ikkinçi tomonning roziligi kerak. Buni «Gazeta» yozadi.

Nima uçun xitoy kompaniyasi tanlandi

Kompaniya boş geologi Nodir Muhiddinovaytişiça, avariyani bartaraf etiş uçun murakkab quduqlar bilan işlaş tajribasiga ega bolgan AQŞ, Xitoy va Rossiyadagi kompaniyalarning takliflari korib çiqilgan. «Özbekneftgaz» mutaxassislari va jalb etilgan maslahatçilar davlat korxonasi CNPC tarkibiga kiruvçi CCDC taklifini eng mos deb topgan: texnologik yeçim, muddatlar, xavflar, qiymat va yaqin hududlarda şunga oşxaş avariyalarni bartaraf etiş tajribasi hisobga olingan. Başqaruv raisi orinbosari Abrorjon Xudoyberganov «bu yerda qiymatni sun'iy ravişda oşiriş yoq» deb kafolat berdi va qarorga davlat taşkilotlarining ekspertizalari hamda xulosalari asosida kelinganini ta'kidladi. Matbuot kotibi Mumin Ibodov başqaruv raisi Abdugani Sanginov pudratçilarning takliflarini qiymati yoki talablarga mos kelmasligi sababli qayta korib çiqiş uçun qaytarganini qoşdi. Işlar allaqaçon başlangan, jumladan texnikani yetkazib beriş ham davom etmoqda.

Avariya xronologiyasi va e'lon qilingan muddatlar

604-sonli quduqda vodorod sulfidi miqdori yuqori bolgan gazning nazoratsiz çiqişi 2024-yil 1-sentabr kuni burğulaş işlari paytida yuz bergan; Favqulodda vaziyatlar vazirligi ma'lumotiga kora, sabab texnologik jarayon buzilişi bolgan, yaqin aholi punktlari aholisi evakuatsiya qilingan. 2024-yil 15-sentabrda Eriell kompaniyasi quduqni boğiş işlari yakunlanganini ma'lum qildi, biroq 17-sentabrda qayta çiqiş sodir bolib, natijada pudraçilik taşkilotning tort xodimi halok boldi. M-25 konidagi qatlam bosimi 65 MPa (taxminan 650 atmosfer) ga yetadi, harorat 150 daraja, bu esa korroziyaga çidamli maxsus jihozlarni talab qiladi. 2025-yil mart oyida vodorod sulfidi çiqişi 202-sonli quduqda ham yuz bergan, gazning tarqalişini oldini oliş uçun uni yoqib yuborişgan.

Loyiha haqida nimalar ma'lum va nimalar noma'lum qolmoqda

M-25 — mamlakatdagi eng yirik ozlaştirilmagan gaz konlaridan biri bolib, zaxiralari ilgari 150 mlrd kub metrdan ortiq deb baholangan. 2017-yilda hukumat investorlar konsorsiumi bilan mahsulotni boliş toğrisidagi bitim imzolagan; loyihaning umumiy qiymati 5,8 mlrd dollar deb baholangan, şundan 2,9 mlrd dollari yiliga 5 mlrd kub metr quvvatga ega gazni qayta işlaş majmuasiga toğri kelgan. Operator — Surhan Gas Çemical Operating Company, burğulaş işlarini Eriell, majmua qurilişini Enter Engineering bajargan. 2023-yil noyabriga kelib ozlaştirişga taxminan 1,45 mlrd dollar investitsiya kiritilgan, 20 quduq burğilangan.

Muddatlar va oçiq savollar

2026-yil iyun oyida Sanginov avariyani toliq bartaraf etiş 2027-yilning birinçi yarmiga rejalaştirilganini, buning uçun tortta qoşimça quduq burğilişi kerakligini ma'lum qildi; xitoy hamkorlar bilan hisob-kitoblar pul şaklida boladi, tabiiy resurslarni tolov sifatida beriş nazarda tutilmagan. 2026-yil 15-avgustda kompaniya Kofrun qişlogi yaqinidagi 604-sonli quduqni yopiş boyiça amaliy işlarning rasman başlanganini e'lon qildi : 2026-yil oxirigaça Xitoydan 40 dan ortiq maxsus texnika yetkazib berilişi kerak, burğulaş işlari 2027-yil yanvariga rejalaştirilgan, yakunlaş esa 2027-yil iyuliga qadar bolişi kerak. 20-oktabr kuni Sanginov işlar borişini CNPC rahbariyati bilan muhokama qildi2026-yil fevralida prezident Şavkat Mirziyoyev avariyani bartaraf etiş uçun texnologik yeçim topilganini ma'lum qilgan edi. Şu bilan birga, «Gazeta» ta'kidlaganidek, oqibatlarini bartaraf etiş qiymati, 2024-yil sentabrdan beri avariya işlariga sarflangan umumiy xarajatlar va yoqotilgan gaz hajmining bahosi hozirgaça e'lon qilinmagan.