Eronida namoyişlarda halok bölgan maktab qizining onasi BBC'ga qirğin va mamlakatdan qoçiş haqida ğapirib berdi

Asosiy ma’lumotlar

16 yaşli Sevda 9-yanvar kuni Tehron yaqinidagi namoyişlar paytida snayper öqidan halok böldi — onasi Samara aytib bergan ma'lumotlariga köra BBC Panorama
16 yoşli Sevda 9-yanvar kuni Tehron yaqinidagi protestolar paytida snayper öqidan halok böldi — onasi Samiranın BBC Panorama'ga aytganiga köra
Samara sözlariga köra, hokimiyat oilalarni halok bölganlarni «terrorçilar» qurboni deb ataşga majbur qilğan, unga esa imtiyozlar evaziga qizini «şahid» deb e'lon qilişni taklif qilişgan
Eron hokimiyatlari 3 000 dan ortiq halok bölganni tan olgan; inson huquqlari guruhi Hrana halok bölganlar sonini 7 000 dan ortiq deb baholaydi
Eron hokimiyatlari 3 000 dan ortiq halok bölganini tan oldi; Hrana inson huquqlari guruhi qurbonlar soni 7 000 dan oşganini baholamoqda

Qizi namoyişlarda halok böldi

Eronida kosmetika sotuvçisi bölib işlagan va özini siyosiy faol şaxs deb hisoblamagan Samara BBC Panorama'ga BBC Panoramaaytib berdiki, uning yagona farzandi — 16 yaşli Sevda — 9-yanvar kuni Tehron çekkasidagi ommaviy namoyişlar paytida öqdan halok bölgan. Namoyişlar dekabrda iqtisodiy norozilik tufayli başlanib, Islomiy Respublikaning tuğatilişini talab qiladigan harakatga aylandi. Onaning sözlariga qaraganda, oldingi kun, 8-yanvarda ular qizi bilan kö'çaga çiqişgan, bunga sabab — surğonda yaşovçi oxirgi şohning öğli Rizo Pahlaviyning çaqriğibölgan. Ertasi kuni, Samaraning ta'kidlaşiça, hokimiyat «öldirişga otiş» buyruğini e'lon qilğan, u esa buni böş tahdid deb bilgan: «Biz bunday miqyosdagi qirğinni tasavvur eta olmas edik». Sevda xavfni sezgandek bölgan — sirğalarini yeçib buvisiga bergan, telefon kodi esa onasiga aytgan.

Snayper, morğ va hokimiyat bosimi

«Snayper bizning öng tomonimizdagi binoning tomidan öq otgan. Öpka orqali emas, yurakdan ötgan», — deydi Samara sözlari BBC tomonidan keltirilgan. Qizi kasalxonaga olib borilgan, ammo ayolning aytişça, tez orada u katakga öralgan jasadni körgan. Jasadni izlaş kunlar oldi: Tehrondagi eng yirik morğlardan birida Samara ösmirlik jasadlari solingan kataklarni oçgan va qizini üç başqa jasad ostidan topgan. Jasadni dafn uçun olib ketiş uçun, uning sözlariga köra, Sevdani «terrorçilar» öldirgani, küç işlatuvçilar emasligi haqida bayonot berişga majbur qilişgan. Keyinçalik, ölimdan 40 kun ötişi — eron madaniyatida muhim sanada — böladigan marosim oldidan, Samaraning ta'kidlaşiça, uni Razvedka vazirliğiniñ mahalliy bölimiga çaqirişib, qizini namoyişçilar öldirğan basijçi deb atab intervyu berişni, buning evaziga «şahid» maqomi va moddiy imtiyozlarni taklif qilişgan. U bu taklifni internet tiklangandan keyin qizining ölimi haqida Londondagi eronlik OAVga aytgani bilan boğlaydi.

Qoçiş, ğiybiy hukm va davom etayotgan kuraş

40-kundan söğ darhol Samara yol körsatuvçilar yordamida Eronidan daryolar va toğlar orqali piyoda qoçib ketgan va hozir çet elda yaşirin holda yaşaydi. Çet el OAVlariga davom etgan intervyulardan söğ, uning sözlariga köra, ğiybiy ravışda bir qança moddalar, jumladan ölim jazosini nazarda tutuvçi «moharebe» — «Xudoga qarşi uruş» moddasi böyica ayblangan. Sevdaning 17 yaşga tölgan kuni qarindaşlar yodgorlik aksiyasi ötkazgan, translyatsiyasini Samara kuzatgan: uning sözlariga köra, aksiyani KSIr (Islomiy inqilob qöriqçilari korpusi) tarqatib yuborgan, qarindaş va döstlarning bir qismi hibsga olingan, oilaga agar qabristonda yiğilişda davom etsalar, jasadni qazib oliş bilan tahdid qilingan. Endi Samara tarmoqda 8 va 9-yanvar kunlari öq otiş buyruğini bergan deb hisoblagan küç işlatuvçilar va mansabdorlar ismlarini e'lon qiladi. U nomini aytgan şaxslardan biri ölik holda topilğaç, rejim tarafdari uning qayerdaligi haqidagi ma'lumot uçun 5 000 dollar mukofot e'lon qilgan; eron davlat OAVlari ölim işi böyica töqqiz kişiniñ hibsga olingani haqida xabar bergan.

Halok bölganlar soni böyica turli baholar va Tehron pozitsiyasi

Namoyişlarda halok bölganlar soni hali ham bahs mavzusi. BBC ma'lumotlariga köra, eron hokimiyatlari 3 000 dan ortiq halok bölganni tan olgan, ular orasida küç tuzilmalar xodimlari ham bölganini ta'kidlagan; inson huquqlari guruhi Hrana halok bölganlar sonini 7 000 dan ortiq deb baholaydi, aksariyati — namoyişçilar. Londondagi Eron elçisi Panorama'ga tinç namoyişlar AQŞ qöşib olğan xorijiy davlatlar tomonidan «qölga olinganini», ular ğoyoki zöravonlikni rağ'batlantirğan, qurol va uskunalar yetkazib bergan hamda jamoat xavfsizliğini buzganini bildirgan. Samara hikoyasida Donald Trampning yordam beriş va'dasi ham tilga olingan: 8-yanvar kuni u amerikalik OAVlarga, agar eron hokimiyatlari odamlarni öldirişni başlasa, «juda küçli zarba berişini» aytgan edi. Voqealar konteksti — namoyişlar, qattiq bostiriş va AQŞ va Isroilning Eronga qarşi uruşi— bu uruş davomida, BBC xabariga köra, oliy rahbar ayatullo Ali Xomayniy öldirilgan — «Iran: The People's Story» hujjatli filmida yoritilgan, u iPlayer'da mavjud va 2026-yil 2-noyabrda BBC One'da namoyiş etilgan.