Asosiy ma’lumotlar
- BMT maxsus elçisi Pekka Haavisto Hemedti boşçiligidagi RSF bilan uçraşuvni Rojdestvogaça, ehtimol Addis-Abebada kutmoqda
- Muzokaralar «Kvintet» (BMT, YI, Afrika Ittifoqi, Arab davlatlari ligasi, IGAD) doirasida, Misr, Saudiya Arabistoni, AQŞ va BAA dan iborat «Kvartet» qöllab-quvvatlaşi bilan olib borilmoqda
- BMT ma’lumotlariga köra, 14 milliondan ortiq kişi köçirilgan, deyarli 20 million kişi oçlikka duç kelmoqda
BMT RSF bilan yaqin haftalarda muzokaralar ötkazişga umid qilmoqda
Sudan böyiça BMT maxsus elçisi Pekka Haavisto «Manama dialogi» xavfsizlik forumida The National gazetasiga bergan intervyusida Bahraynda fuqarolik boşqaruviga ötiş böyiça Tezkor yordam kuçlari (RSF) bilan muzokaralar «Rojdestvogaça» bölib ötişi mumkinligini aytdi. Uning sözlariga köra, Sudan qurolli kuçlari (SAF) doiralari va sobiq boş vazir Abdalla Hamdok boşçiligidagi uruşga qarşi koalitsiya bilan allaqaçon «yaxşi uçraşuvlar» bölib ötgan. «Kvintet»ning RSF va ularning ittifoqçilari bilan uçraşuvi Addis-Abebada bölişi mumkin.
Diplomatiya va uruş: tomonlar pozitsiyalaridagi qarama-qarşilik
Haavisto hozirgi diplomatiya faolligi bir neça yil oldingiga qaraganda ança yuqori ekanini qayd etib, «Kvintet» — BMT, Yevropa Ittifoqi, Afrika Ittifoqi, Arab davlatlari ligasi va IGAD — hamda Misr, Saudiya Arabistoni, AQŞ va BAA dan iborat «Kvartet» faoliyatini yuqori baholadi. Şu bilan birga, qarama-qarşilik tomonlarining pozitsiyalari qattiq qolmoqda: SAF qömondoni general Abdel Fattah al-Burhan öt oçişni töxtatiş takliflarini qayta-qayta rad etdi, RSF va uning qömondoni Mohamed Dagalo (Hemedti) esa tinçlik takliflari böyiça hozirgaça aniq majburiyat olmadi. Naşr ma’lumotlariga köra, AQŞ butun Sudan uçun qurol yetkazib berişga embargo qöyişga erişmoqda va uruşayotgan ikkala generalning mamlakat siyosiy rahbariyatida «kelajagi yöq»ligini bildirdi.
Yerda — «fuqarolarga qarşi uruş»
Haavisto qarama-qarşilikni nafaqat fuqarolar uruşi, balki «fuqarolarga qarşi uruş» sifatidagi tavsifga ham qöşildi. Abbiy, Kordofan va Darfurdagi dron zarbalari kuçaydi; BMT boş kotibi Antonio Guterres ularni qoraladi — suv nasos stansiyalari, gumanitar yuk maşinalari va kasalxonalar zarba ostiga tuşdi. BMT tayinlagan tergovçilar El-Obeid şahri bir tomondan dron zarbalari, ikkinçi tomondan hibsga olişlar va qiynoqlar tufayli «doimiy qörquv»da yaşayotganini ma’lum qildi: missiya eksperti Mona Rişmavi SAF kuçlari tomonidan minglab kişi hibsga olingani va El-Obeid markaziy qamoqxonasida hamda «norasmiy joylarda» qiynoqlar qöllanganini aytdi. The National qayd etişiça, sentyabr oyida SAF kimyoviy qurol qöllagani va keyin yaşirişga urinilgan maxfiy zaxira yaratgani haqida ma’lumotlar paydo bölgan. Naşr, şuningdek, SAF dronlari bozorga qilgan zarba haqidagi video manbaga işora qiladi, unda 150 dan ortiq kişi halok bölgan.
Gumanitar inqiroz miqyosi
Uruş 2023-yil aprelida SAF va RSF örtasidagi hokimiyat uçun kuraş, fuqarolik boşqaruviga ötiş va raqobaççi kuçlarni birlaştiriş rejasiga aloqador savollar munosabati bilan başlangan. BMTning Jahon oziq-ovqat dasturi ma’lumotlariga köra, 14 milliondan ortiq kişi köçirilgan va deyarli 20 million kişi oçlikka duç kelmoqda — bu dunyodagi eng yirik gumanitar inqirozlardan biri. Qayta-qayta diplomatiya taşabbuslari hozirgaça barqaror öt oçişni töxtatişni ta’minlay olmadi; ikkala tomonni jinoyatlarda ayblagan faktlarni aniqlaş missiyasining sönggi hisobotlari va AQŞning ortib borayotgan bosimi, Haavisto baholaşiça, diplomatiya uçun «imkoniyat oynasi»ni oçişi mumkin.
