Budapeşt Garri Gudinining vafotining 100 yilligini nişonlamoqda

San'atkorning vafotining yuz yilligi

Budapeştda illyuzionist va qoçiş ustasi Garri Gudinining vafotining 100 yilligiga bağışlangan tört kunlik Houdini 100 dasturi başlandi. Tadbirlar silsilasi doirasida barelyef oçiladi, mehmonlarni kinofestival va sirk çiqişlari kutmoqda. Bu haqda euronewsxabar berdi. Oçiliş marosimida I tuman mer örinbosari Çilla Fazekas Budin qal'asidagi Gudini uyi faoliyat yuritayotganidan, bu uy jahonğa maşhur venger merosini Yevropada öziga xos tarzda saqlab kelayotganidan faxrlanayotganini aytdi.

Nişonga kimlar keldi

Budapeştdagi Gudini uyiga asos solğan fokusçi Devid Merlini sözlariga köra, nişonga butun dunyodan mehmonlar keldi. Ularning orasida Gudinining tirik qolğan yagona avlodi, uning akasining nabirasi Jorj Hardin; maşhur sehrli oiladan çiqqan, Gollivuddagi Magic Castle'ni başqaradigan Sehr san'ati akademiyasining sobiq prezidenti, televideniye prodyuseri Gey Blekston; şuningdek, fokuslar böyiça jahon çempioni va tomir jarrohi Piter Glovitski bor. Merlini qöşimça qilişça, dastur yodgorlik lavhasining oçilişi, sehrli buyumlar auksioni va Gudinining vatani Çengeri köçasida tungi tomoşani öz içiga oladi.

Gazetaçidan «qölğovlar qiroli»ğa çöng bölgan yöl

Garri Gudini 1874-yil 24-martda Budapeştda köp farzandli ravvin oilasida Erik Vays ismi bilan tuğilğan. Tört yildan söng oila AQŞga köçib ötdi, Appltonda (Viskonsin) yaşadi, 1882-yildan esa Nyu-Yorkda. Töqqiz yaşida sahna «trapetsiya şahzodasi» sifatida debyut qildi, 12 yaşida uydan qoçib sayohat sirkiga qöşildi, biroq ota-onasiga yordam beriş uçun qaytdi. Illyuzionistlik faoliyati 17 yaşida karta fokuslaridan başlandi; sahna taxallusini birinçi zamonaviy sehrbaz, fransuz Jan-Ejen Rober-Uden şarafiga oldi. 1893-yilda Vilgelmina Raner bilan tanişdi, u keyinçalik uning xotini va Bess Gudini nomi bilan yordamçisiga aylandi.

Buriliş nuqtasi va şuhrat

Buriliş yili 1899 böldi, öşanda impresario Martin Bek Gudiniga şouni qoçişlarga qaratişni maslahat berdi. U «qölğovlar qiroli» sifatida şuhrat qozondi: Skotland-Yard qölğovlaridan ozod bölgani uçun haftasiga 300 funtlik olti oylik şartnoma oldi. Yevropa böylab gastrol çiqişlarida mahalliy politsiya yordamida qulflardan, zanjirlardan va qamoq kameralaridan ozod böldi, köpinça yalanğoç tekşiruvdan söng — va har doim qutulib çiqdi. 1904-yilda Nyu-Yorkğa boy odam sifatida qaytdi, 1908-yildan başlab köplab taqlidçilar tufayli qulflangan makonlardan qoçiş raqamlarini yaratdi: birinçisi suv bilan töldirilğan ulkan germetik sut idişidan qoçiş böldi, uni «Muvaffaqiyatsizlik — çökiş orqali ölim degani» şiori bilan reklama qildi. U tobutdan qamoq kamerasigaça bölgan hajmdagi idişlardan, kömilğan çuqurlardan, hatto qirğoqqa çiqib qolğan kitning oşqozonidan ham qutulib çiqdi. Muvaffaqiyat siri — tasavvur, ulkan jismoniy kuç, moşlaşuvçanlik va qulf hamda tuğunlarni oçişdagi istisno qobiliyat edi; u nafasini tört daqiqagaça uşlab tura olardi, biroq ozodlikdan söng köpinça huşini yöqotardi. Triklarini deyarli har doim özi öylab topardi, eng murakkab yeçimlarni esa faqat törtta yordamçisiga oçib berardi, şu sababli qoçişlarining aksariyati sir sifatida qoldi.

Şarlatanlar bilan kuraşçi va sirli ölim

Gudini Amerikaning eng yuqori maoşli illyuzionisti edi, biroq kitoblar, aviatsiya va kinoga ham vaqt topardi (uning «The Grim Game» nomli birinçi filmi uzoq vaqt yöqolğan deb hisoblanib, 2015-yil martida qayta topildi). 1917-yildan Amerikaning sehrbazlar jamiyatiga rahbarlik qildi. Illyuzionist sifatida u «ğayritabiiy» narsalarga işonmasdi: xurofot va şarlatanlikka qarşi çiqardi, spiritik seanslarga yaşirinça bordi va firibgarlarni joyida foş etardi, bu haqda «Miracle Mongers and Their Methods» va «A Magician Among the Spirits» kitoblarini yazdi. Şu bilan birga, u xotini bilan spiritik tajriba kelişuviga erişğan edi: birinçi bölib ölgan tirik qolğaniga boğlanişga harakat qiladi; uning bevasining urinişi samara bermadi.

Ölim holatlari

Gudini 1926-yil 31-oktabr, Xellouin kuni Detroytda vafot etdi; u yangi şouga tayyorlanayotgan edi, biroq bu şou heç qaçon premyerasi bölmadi. Rasmiy ravişda ölim sababi sifatida iliç yorilişidan kelib çiqqan peritonit körsatildi. Keng tarqalgan versiyaga köra, 22-oktabr kuni sönggi çiqişidan oldin Monrealdagi grimerkasiga ikki talaba kelgan va Gudini har qanday zarbatga çidaşiga mumkin, deb maqtalganda, ularning biri ogohlantirmasdan ikki marta kuçli zarba bergan; muskullarini taranglaşga ulgurmagan sehrgar azobli oğriq bilan sahnada öynagan, kasalxonaga yotqizilgan, biroq uni qutqariş mumkin bölmagan. Boşqalar esa uning ölimida avvalroq unga tahdid qilgan spiritlarni ayblab, uni zaharlagan deb hisoblaydi. Yangi şou uçun tayyorlangan tobutda olib borilgan jasadi tekşiruvsiz Nyu-Yorkdagi Glendaledagi Maxpela qabristoniga dafn etilgan; 2007-yilda qoldiqlarini qazib oliş masalasi kötarilgan, biroq bu hozirgaça amalga oşirilmagan.