Fransiyadagi noroziliklar xronikasi: maktab blokadalaridan butun mamlakat miqyosidagi harakatgaça

Maktab blokadalaridan butun mamlakat miqyosidagi harakatgaça

Fransiya 31-oktyabr, şanba kuni yangi butun mamlakat miqyosidagi norozilik namoyişlariga tayyorlanmoqda; maktablardagi şaroitlar yuzasidan ötkazilgan talabalar namoyişlari hayot xarajatlari ösişi va xizmatlarning haddan taşqari yuklanganligiga qarşi harakatga aylandi. Voqealar xronologiyasini Anadolu agentligi e’lon qilmoqda.

Sentabr — oktyabr boşi: maktablar va birinçi töqnaşuvlar

Harakat dengiz ortidagi hududlar — Mayotta va Fransuz Gvianasidagi maktab blokadalaridan boşlandi, sentabr örtasida esa Parij atroflariga yoyildi. Öquvçilar töldirilmagan öqituvçilik lavozimlari, 36 tagaça öquvçisi bölgan sinfxonalar, eskirgan binolar va asosiy fanlar böyiça oylab ötkazilmagan darslardan şikoyat qilib, universitetlarga qabul platformasidagi özgarişlarni ham talab qildi. 29-sentabrga kelib taxminan 180 maktab qamrab olindi, 1-oktyabrga kelib esa ularning soni 222 blokada qilingan 1 027 maktabga yetdi; öşa kuni Nant şahridagi Nelson Mandela litseyida yonğin çiqdi va mamlakat böylab 1 949 kişi qölgä olindi.

Jarohatlar, qölgä olişlar va ta’lim doirasidan çiqiş

5-oktyabr kuni Lans şahridada 15 yoşli maktab öquvçisi şovqin-fleş granata portlaşi natijasida qölidän ayrildi; tergov tugagunça bu modeldan talabalar tadbirlarida foydalaniş töxtatildi. Adliya vazirligi ma’lumotlariga köra, 28-sentabrdan 5-oktyabrgaça 6 059 kişi uşlab olindi, uşlanganlarning 87 foizi — voyaga yetmaganlar. 6-oktyabr kuni içki işlar vazirligi qatnaşçilar sonini 266 000 deb baholadi (taşkilotçilar — 450 000). 9-oktyabrga kelib harakat boşlangandan buyon 6 800 dan ortiq kişi qölgä ostida bölgan edi. Talablar ta’lim doirasidan çiqib ketdi: namoyişçilar tengsizlik, davlat xarajatlari va jamoat xizmatlari holati masalalarini kötardi.

17–18-oktyabr: ommaviy yurişlar va zöravonlik

Yoqilği narxlari va hayot xarajatlari sababli 17-oktyabr kuni ötkaziladigan aksiyalarga ijtimoiy tarmoqlarda parallel çaqiriqlar — 2018-yilgi «sariq yelekli»larga işoralar bilan — talabalar harakati bilan qöşilib ketdi. Içki işlar vazirligi qatnaşçilar sonini 550 000 deb baholadi, CGT kasaba uyuşmasi esa 800 000 deb atadi. Köp yurişlar tinç ötdi, ammo bir qança şaharlarda töqnaşuvlar, talonçilik va yonğinlar yuz berdi: Limoj meriyasi qattiq zarar kördi, namoyişçilar Marsel meriyasiga bostirib kirdi, Lionda turizm byurosi yoqib yuborildi. Natija: 2 628 qölgä oliş, 1 144 huquq muhofazasi xodimi jarohatlandi, 1 522 biznes obyekti şikastlandi yoki talon-taroj qilindi. Boş vazir Sebastyen Lekornu javobgarlikni radikal çap guruhlar va jinoyatçi unsurlarga yukladi; Jan-Lyuk Melanşon politsiyaning buyruq qarorlarini «ahmoqona» deb atadi va öz tarafdorlarining aloqadorligini rad etdi, Marin Le Pen ham «Yengilmagan Fransiya»ni aybladi va özini öziga qölgä urişni yöq emas deb e’lon qildi.

Komendantlik soati va hukumatning imtiyozlari

Içki işlar vaziri Lorent Nunyes noroziliklar miqyosini baholaşdagi xatoliklarni tan oldi; Makron uning iste’foga çiqiş haqidagi bayonatini rad etib, razvedka va xavfsizlik kuçlarining xatolarini tahlil qilişni talab qildi. Maqsadli komendantlik soatlari, jumladan voyaga yetmaganlar uçun joriy etildi, 24-oktyabr kuni bir hafta oldingi 60 000 ga qarşi 70 000 politsiyaçi va jandarm jalb etildi. 24-oktyabr kuni içki işlar vazirligi 410 000 qatnaşçini (CGT — taxminan 800 000), bir hafta oldingi 441 namoyişga qarşi 289 namoyişni qayd etdi; 1 435 kişi uşlab olindi, 267 huquq muhofazasi xodimi va 150 namoyişçi jarohat oldi. Yonğinlarga çiqişlar soni oldingi şanbadagi 2 025 tiga qarşi 75 taga tuşdi.

Ta’lim böyiça imtiyozlar safbarbarlikni töxtatmadi

26-oktabr hukumat çora-tadbirlar paketini eʼlon qildi: Parcoursup platformasini 2028-yilgaça almaştiriş, allaqaçon 2027-yilgi qabul tsiklidan başlab özgartirişlar bilan, oliy maktablarda 15 000 qöşimça örın, litseylarning birinçi sinflarida 28 öquvçilik yuqori çegara (2027-yildan — eng qarama-qarşi holatdagi maktablarning yarmida, 2028-yildan — barça davlat maktablarida), orta taʼlimda rejalaştirilgan 836 qisqartirişni bekor qiliş va 500 yangi öqituvçilik ştat birligi, maktablarni taʼmirlaş uçun 4 mlrd yevrolik kreditlar, kampuslarga 1 mlrd yevro investitsiya hamda 2027-yildan başlab stipendiyalarni indeksatsiya qiliş. Talabalar vakillari eʼlon qilingan ayrim qarorlarni olqişladilar, biroq oliy öquv yurtlarining siğimi va kelgusi qabul tizimi böyiça oçiq savollar qoldiğini taʼkidladilar; Les Lycéens! guruhi keyingi harakatlarga çaqiruvni saqlab qoldi. 31-oktabrdagi norozilik namoyişlaridan taşqari, kasaba uyuşmalari 5-noyabrni butun mamlakat böylab harakat kuni deb eʼlon qildi; Nunes yana 70 000 huquqni muhofaza qiluvçini safarbar qilmoqda va Xellouin keçasi zöravonlik xavfi yuqoriligini ogohlantirmoqda. 2027-yilgi prezidentlik saylovi yaqinlaşıb kelayotgan bir paytda tartibsizliklar taʼlim, hayot qimmatligi, davlat xizmatlari va politsiya masalalari atrofidagi bahslarni kuçaytirdi.