«Taşkent yölbarsi»: yaqinlari va zamondoşlari boksçi Rufat Riskiyevni eslaydi

Çempion xotirasiga

2026-yil 15-avgustda 76 yoşida eng maşhur özbek boksçilaridan biri — «Taşkent yölbarsi» laqabli Rufat Riskiyev vafot etdi. Bu sana munosabati bilan Gazeta.uz naşri sportçining yaqinlari va zamondoşlari xotiralariga bağişlangan material tayyorladi. Riskiyev 1976-yil Monreal Olimpiadasida kumuş medal qölğa kiritgan va 1947... 1974-yilda jahon çempioni bölgan. U Avstriya, Bolgariya, Vengriya, Polşa, Çexoslovakiya va Yugoslaviyadagi xalqaro turnirlarda ğalaba qozongan, ikki marta — 1973 va 1974-yillarda Kubada ötkazilgan oçiq çempionatda yutgan. Faoliyati davomida 189 jang ötkazgan, 174 tasida ğalaba qozongan.

Öğlining hikoyasi: loyiqsiz haqsizlik va oyoqlarini yöqotiş

Eng batafsil xotiralarni sportçining öğli Kudratxöja Riskiyev keltiradi. Uning aytişiça, otasi umrining oxirigaça asosiy amalğa oşmagan orzusi deb olimpiya oltinini hisoblagan. Sovet davrida özbek bölgani uçun olimpiya terma jamoasidaki örin uçun kuraşişğa majbur bölgan: oçko hisobidaki ğalabadan keyin raqibi tasdiqlanmagan va faqat murabbiylar hamda özbek sport rahbariyatining aralaşuvidan söng qayta saralaş jangi belgilangan, buni Riskiyev yutgan — unğa faqat nokaut yoki nokdaun bilan ğalaba qozoniş şarti qöyilgan. Keyinçalik, otasining aytişiga, unğa oldingi raqib murabbiyi sekundant qilib biriktirilgan, uning notöğri maslahatlari jang natijasiga ta'sir qilgan; öğli otasi buni adolatsizlik deb hisoblaganini yetkazadi.

Qiyin yillar va taşqaridan kelgan yordam

Öğli 1990-yillardan keyingi qiyin davrni ham tasvirlaydi: öşa paytda davlat e'tibori otasining xizmatlariga yetarli emas edi, sportçi sportdan uzoqlaşdi va buni qattiq keçirdi. 2011-yilda qon tomirlari muammolari tufayli unğa operatsiya qilindi, 2016-yilda esa qon aylanişini tiklaş mumkin bölmay, butun organizm uçun xavf tuğ'ilğaç, öng oyoq olib taşlangan. Protez mos kelmadi — 100 kilogrammdan ortiq vaznda kultidaki yuk kuçli oğ'riq keltirib çiqardi va Riskiyev aravağa ö'tirdi. 2022-yilda ikkinçi oyoq ham olib taşlandi. Öğlining ta'kidlaşiça, 2016-yilda davlat tomonidan sezilarli yordamni eslay olmaydi, yordam döstlardan keldi, jumladan Ğofur Rahimov va Salim Abduvaliyevdan; 2018–2019-yillardan başlab e'tibor kuçaydi, Olimpiya qömitasi rahbariyati va Bahodir Maksitov yordam berdi.

IBA prezidentidan yordam

Keyingi yordam haqida Özbekistonda xizmat körsatgan sportçi Muhammadqodir Abdullayev gapiradi, u uçun Riskiyev kumir bölgan va u bilan 1996-yildan başlab yaqindan tanişgan. Uning aytişiça, 2023-yilda boksçi Nabijon Ismonov orqali Riskiyevning oğ'ir ahvoli Xalqaro boks assotsiatsiyasi (IBA) prezidenti Umar Kremlevqöliga yetgan: sportçini tekşiruv uçun kasalxonaga olib borişgan, 10 ming dollar topşirilgan, oyiga 1000 dollardan doimiy yordam belgilangan, ikki haftadan keyin maşina, keyinçalik ikki yoki uç xonali kvartira sovğ'a qilingan. 2024-yilda Taşkentda jahon çempionati ötkazilğanda Riskiyev duo oliş uçun uçraşuvğa keltirilgan.

Xarakter va laqab

Abdullayev «Taşkent yölbarsi» laqabini boksçining natijalari va xarakteri bilan bağlaydi hamda öziga ma'lum bölgan voqeani keltiradi: 1974-yil jahon çempionatining final jangida Riskiyev qölini sindirib olgan, ammo buni murabbiyğa aytamagan — aks holda uni ringğa çiqarmas edilar — va çap qöl bilan jangni davom ettirgan, jarohat haqida faqat ğalabadan keyin aytgan. Suhbatdoş bu laqab kelib çiqişi haqidaki şaxsiy fikri ekanligini qöşimça qiladi, Riskiyevning özidan buni söramaganini aytadi. Xotiralarini bölişgan suhbatdoşlar Valijon Şomşiyev ham sportçining bardoşligi va hazil tuyğ'usini ta'kidlaydi: ular Mirzabek Xolmatov bilan kasallik paytida uni körgani börgan, Riskiyev esa döstini «qutqariş» uçun unğa maşinani berib yuborişini, avlodlari faqat şu maşina uçun kelmasligi uçun hazil qilgan.

Ringdan taşqaridaki inson

Oğlining sözlaridan kundalik hayot portreti ham şakllanadi: Riskiyev köp öqigan — asosan rus tilida, jumladan jahon klassikasini — hatto köz körişi pasaygaç ham krossvordlar yeçgan, unga yangilarini olib kelişlarini sörab turgan. U uruş va siyosat haqidagi körsatuvlardan qoçgan, komediyalar va yaxşi xabarlarni afzal körgan, bolalari halollikka örgatgan va ularning ustiga qöl kötarmagan. Uning saxiyligi maşhur edi: oğli sovuq havoda otasining taniş bölmagan bir kişiga palto berib yuborganini eslaydi — ayni paytda ba’zi tanişlar bunga suyanib işlagani, uni çuqur jarohatlagani ham esda qolgan. Ikkala oğil ham boks bilan şuğullangan, lekin professional bölmagan: onasi oilada bitta sportçi yetarli deb hisoblagan, otasi esa bosim qilmagan, iqtidor «bolalarda dam oladi» va bir avlod ötib namoyon bölişi mumkin, deb aytib yurgan.