Şarqiy Liviya dan Kritgaça bölgan yönaliş Gretsiyaga qonunsiz migratsiyaning asosiy kanaliga aylandi

Kritga yönalişning ösişi

2026-yilda deyarli 20 ming kişi Liviya dan Gretsiyaning Krit oroligaça Örta yer dengizini kesib ötişga harakat qildi — Şarqiy Liviya dan Gretsiyaga yönaliş Yevropaga notoğri (qonunsiz) migratsiyaning muhim koridoriga aylandi, deb xabar beradi Deutsçe Welle, Gretsiyaning Kathimerini gazetasiga tayanib. Faqat 20-oktabr kuni Gretsiya hokimiyatlari 14 qayiqda 710 kişini qayd etdi, ertasi kuni yana yuzlab kişi keldi. Qayiqlarning aksariyati Tobruk atrofidagi hududlardan — Liviyaning Örta yer dengizi sohilidagi port şahridan suzib çiqadi; bu yöl migrantlarga 4 ming dollargaça turadi va taxminan bir yarim sutka vaqt oladi.

Yönaliş nima uçun siljigan

Bu yönalişning maşhurligi qisman boşqa yöllarga bosim bilan izohlanadi: 2023-yilda Şarqiy Liviya qurolli kuçlari Italiyaga yöl olgan kontrabandaçilarga qarşi çiqqaç, tarmoqlar qayta qurildi — ular endi kiçikroq qayiqlardan foydalanib, Kritga yöl oladi. Şveytsariyaning Global Initiative Against Transnational Organized Crime tahlil markazi ma’lumotlariga köra, odam taşiş biznesiga ilgari asosan tovarlar, avtomobillar yoki giyohvand moddalar bilan şuğullangan guruhlar ham kirgan. Çatham House tadqiqotçilari Liviya dagi mojaro va beqarorlik migrantlarni kontrabanda qiliş va odam savdosi uçun qulay muhit yaratganini, bu esa Liviya ga kirayotgan migrantlar sonini oşirgan va mamlakatning «mojaro iqtisodiyoti»ni kengaytirganini qayd etadi.

Siyosiy ölçov

2014-yildan beri Liviya ikkiga bölingan: ğarbda BMT tomonidan e’tirof etilgan Tripoli ma’muriyati faoliyat yuritadi, şarqda Tobrukda esa Xalifa Xaftarga tayanadigan ikkinçi rahbariyat joy olgan. Deutsçe Welle Xaftarning tarmoqlari va bu sohilidagi kontrabandaçilar örtasida isbotlangan aloqalar yöqligini qayd etadi, biroq GIGA tadqiqotçisi Hager Ali tuşuntirganidek, bu bozorga ta’sir qiliş körinişi ham siyosiy vazn beradi: kontrabandaçilarga qarşi ommaviy operatsiyalar «tartibni tiklaş va migratsiyani töxtatiş» qobiliyatining va qonuniylilik belgisi sifatida körsatiladi. Öktabr oxirida Tobruk hukumati Turkiya bilan dengiz şartnomasini imzoladi — bu Turkiya ilgari Tripoli hukumati bilan tuzgan kelişuv; Gretsiya bu bitimni rad etadi, çunki u Krit va Rodos atrofidagi iqtisodiy huquqlarini çeklaydi, deb hisoblaydi. Kelişuv bilan Kritdagi migrantlar sonining ösişi örtasida töğridan-töğri aloqa aniqlanmagan, ammo Ali migrantlar geosiyosiy mojarolarda vosita sifatida işlatilişi mumkinligini istisno qilmaydi. Rivojlaniş geografiyasi böyiça mutaxassis Andreas Dittmann YB siyosatidagi ziddiyatga ham e’tibor qaratadi: Liviya tuzilmalari bilan hamkorlik migratsiyani çeklaydi, ammo ayni paytda ularning mahalliy hokimiyatini mustahkamlaydi.

Liviya dagi migrantlarning ahvoli

Muammoning qamrovini Xalqaro migratsiya taşkilotining (IOM) hisoboti körsatadi: şu yilning may va iyun oylariga oid ma’lumotlarga köra, Liviya da taxminan 950 ming migrant va qoçqin qayd etilgan. Köpçilik uçun tibbiy xizmatga kiriş çeklangan, yaşaş ruxsatnomasi va işlaş uçun guvohnoma yöq — bu ularning norasmiy bozorlarga qaramligini va ekspluatatsiya qiliniş xavfini.