Braziliya tarixidagi eng qonli reyddan bir yil ötdi: HRW hokimiyatni ayblamoqda, yangi antibanda qonuni esa bahslar tuğdirmoqda

Braziliya tarixidagi eng qonli politsiya operatsiyasi

2025-yil 28-oktabrda Rio-de-Janeyrodagi Complexo do Alemão va Complexo da Penha favellalariga Comando Vermelho narkokarteli aʼzolarini hibsga oliş böyiça önlab qarorlarni ijro etiş uçun taxminan 2500 politsiyaçi yuborildi. Köp soatlik otişmalarda guruhning 117 gumonlanuvçisi va beş politsiyaçi halok böldi. Bu mamlakat tarixidagi eng köp qurbon olgan politsiya reydi böldi. Rio-de-Janeyro ştat hukumati rahbarligida ötkazilgan «Contenção» («Tutqiç») operatsiyasi butun Braziliyani larzaga keltirdi, biroq jamoatçilik reaksiyasi tez orada taşkilotli jinoyatçilikka qarşi kuraşni kuçaytiriş çaqiriqlari tomonga siljidi, deb yozadi Deutsçe Welle.

HRW hisoboti: kameralar öçirilgan, qatl alomatlari

Aynan bir yil ötgaç, 2026-yil 28-oktabrda Human Rights Watç Rio-de-Janeyroda 4000 soatdan ortiq videoyozuvlar tahliliga asoslangan hisobot taqdim etdi. Taşkilot maʼlumotiga köra, kameralarni faqat jalb etilgan politsiyaçilarning taxminan çoragi taqib yurgan, yozuvlarning bir qismi özgartirilgan; ölimga olib kelgan birorta ham öq otiş kameraga tuşmagan. HRWning Braziliyadagi direktori Sesar Munyoz Rio politsiyasi uçun kamera taqişni majburiy qilgan Oliy sud qarori buzilganini maʼlum qildi. HRW xulosasiga köra, otopsi natijalarini tahlil qiliş qatl alomatlariga — endi qarşilik körsata olmaydigan odamlarning öldirilişiga işora qiladi: halok bölganlarning 40 foizi boşiga, 75 foizi orqasiga otilgan. Munyozning sözlariga köra, operatsiya «aniq ölimga yönaltirilgan holda rejalaştirilgan» deb hisoblaş uçun asoslar bor.

«Antibanda qarşi qonun» nimalarni özgartirdi

Operatsiyaga javob sifatida 2026-yil martida kuçga kirgan «Faksiyalarga qarşi qonun» (Lei Antifacção) qabul qilindi. U San-Pauludagi PCC va Rio hukmronlik qiluvçi Comando Vermelho kabi guruhlarga, şuningdek, korruptsiyaga botgan politsiyaçilar va harbiylardan taşkil topgan, iqtisodiy jihatdan ham demontaj qilinişi közda tutilgan militsiya bandalariga qarşi yönaltirilgan. Braziliya Jamoat xavfsizligi forumi (FBSP) eksperti Rodrigo Giringelli di Azevedo aktivlar va moliyani kuzatiş vositalarini kengaytiriş, taşkiliy hamkorlik va guruhlarning mablağlarini tösişni ijobiy baholadi. Sesar Munyoz kuçli tuzilmalar örtasidagi muvofiqlaştirişning kuçayganini ham qayd etdi: federal politsiya yirikroq rol öynaşi kerak, harbiy va fuqarolik politsiyasi esa ştat hukumatlariga böysunadi — bir yil oldingi reyd paytidagidek.

Tanqid: qamoqxonalar, konstitutsiya va mahbuslar oilalari

Ayni paytda qonun konstitutsiyaviy xavotirlarni ham tuğdiradi. U gumonlanuvçilarni avtomatik tarzda qölga olişni nazarda tutadi, hibsga oliş asoslarini kengaytiradi, saqlaş şaroitlarini yengillaştirişni — taʼtillarni va jazoning qolgan qismini töxtatib turişni çeklaydi hamda qamoqxonalarda böliş muddatini uzaytiradi. Azevedo bu jazoni ötaş dunyodagi eng yirik qamoqxona populyatsiyalaridan birining ösişini yanada tezlaştirişi mumkinligi haqida ogohlantiradi; ortiqça tölgan va yetarli nazorat bölmagan qamoqxonalar esa aynan qonun kuraşmoqçi bölgan PCC va Comando Vermelho uçun yangi aʼzolarni jalb qilişni osonlaştiradi. Alohida eʼtiroz — davlat mahbuslarga qaramoğidagilariga tölab kelgan qamoqxona nafaqasining bekor qilinişiga tegişli: Azevedo fikriça, bu jinoyat sodir etmaganlar, jumladan bolalar uçun iqtisodiy jazo bölib, jazo ayblanuvçidan taşqariga çiqmasligi kerakligi haqidagi konstitutsiyaviy tamoyilga zid keladi. Munyoz yoşlarni bandalar safiga jalb qilişning oldini oliş va jinoyat sodir etganlarga yangi hayotiy istiqbollar taklif etiş muhimligini qöşimça qildi.