YI yagona raqamli kompaniyasi (EU Inc.) loyihasi xodimlar huquqlari tufayli to‘xtab qoldi

EU Inc. bilan nima bo‘lyapti

Yagona raqamli kompaniya shakli — EU Inc. loyihasi, kompaniya bitta YI davlatida ro‘yxatdan o‘tib, xodimlar boshqa davlatda ishlaganda xodimlarning qaysi huquqlari qo‘llanilishi haqidagi nizolar tufayli to‘xtab qoldi. Yevropa Kengashi o‘z muzokara pozitsiyasini 23-oktabrda tasdiqladi, biroq Yevroparlamentda oktabr oyida huquqiy masalalar qo‘mitasidagi ovoz berish siyosiy guruhlar o‘rtasidagi kelishmovchiliklar sabab ikki marta bekor qilindi. Qo‘mitadagi yangi ovoz berish 5-noyabrga, plenar yig‘ilish esa 12-noyabrga rejalashtirilgan. Buni Euronews yozadi.

Nizolarning mohiyati nimada

Mehnat huquqi mutaxassislari odatdagi xodimlar huquqlari saqlanib qolishini umuman e’tirof etadi: YI kolizion normalariga ko‘ra, boshqa davlat huquqini tanlash xodimga u odatda ishlaydigan davlatning majburiy kafolatlaridan mahrum qila olmaydi. Kasaba uyushmalari fikricha, bo‘shliq — kompaniyaning o‘ziga bog‘langan huquqlarda, avvalo direktorlar kengashi darajasidagi xodimlar vakilligidadir. Komissiya taklifiga ko‘ra, EU Inc. uchun bunday huquqlar ro‘yxatdan o‘tish joyiga bog‘lanadi, ro‘yxatdan o‘tish esa shtab-kvartirani va xodimlarni u yerda haqiqatan joylashtirmasdan mumkin — ya’ni asoschilar kompaniyani tuzishda xodimlar ishtiroki rejimini amalda o‘zlari tanlaydi. ETUC bosh kotib o‘rinbosari Izabel Shyomann Euronews’ga xavf real ekanligini aytdi: «Biznes po‘chtadagi kompaniya (mailbox company) izlayotganiga allaqachon dalillarimiz bor». U keltirgan Yevropa kasaba uyushmalari instituti ma’lumotlariga ko‘ra, mavjud Yevropa kompaniyalarining (SE) 63 foizi — bo‘sh «polka» tuzilmalar.

Kasaba uyushmalarining talablari va startaplarning pozitsiyasi

ETUC kafolatlarni sudga berish imkonini bermaydigan preambulalarga emas, balki majburiy moddalarga yozishni talab qiladi. Asosiy talablar: jamoaviy huquqlar va ishtirok huquqlarining xodimlarning odatiy ish joyi bo‘yicha qo‘llanilishi; himoyani pasaytirish mumkin emasligi tamoyili — bir nechta milliy rejim amal qilganda eng yuqori daraja qo‘llaniladi; ishtirok uchun chegaralarni hisoblashda filiallar, qiz kompaniyalar va guruh nazoratidagi kompaniyalar xodimlari sonini yig‘indirish; «to‘liq sun’iy» tuzilmalardan kengroq bo‘lgan sun’iy tuzilmalarni qamrab oluvchi chetlab o‘tishga qarshi band; inspektorlar va kasaba uyushmalarining xodimlar ma’lumotlariga kirish huquqi, xodimlarning ish joyi davlatida sudga murojaat qilish huquqi hamda jiddiy suiiste’molliklarda EU Inc. maqomini olib qo‘yish imkoniyati. Filiallar uchun ixtiyoriy himoyani o‘z ichiga olgan Kengash mandati kasaba uyushmalarga yetarli emas: u ko‘ngillilikka asoslangan, faqat filiallarni qamrab oladi va xodimlarni ona kompaniya kengashidan chetda qoldirishi mumkin. Shyomann, shuningdek, protseduraning tezligini ham tanqid qiladi: «Oldindan tekshiruvlar uchun 48 soat — juda kam», deydi va tezkor yopilishlarda xodimlar to‘lanmagan ish haqi va to‘lovlarni kuzatib ulmasligi mumkinligidan ogohlantiradi. Ikkinchi tortishuvli masala — opsion dasturlar: ETUC ular ish haqini almashtirib bo‘lmasligini ta’kidlaydi («bular bilan elektr to‘g‘risidagi hisob-kitobni to‘lab bo‘lmaydi»), Parlament loyihasi esa opsionlarni ixtiyoriy qilib, ular bilan ish haqini almashtirishni va ijtimoiy to‘lovlarni kamaytirishni taqiqlaydi. Startap jamoasi xodimlar himoyasini kuchsizlantirishga intilish ayblovlarini rad etadi. 15-oktabrda muzokaralar taklif mazmunini «yuvib yuboryapti» degan mazmundagi maktubni YI rahbarlariga imzolagan Factory tarmog‘i bosh direktori Simon Shefer ma’muriy shtab-kvartirani erkin tanlashni saqlab qolishni — ya’ni EU Inc.ni Delaver uchun haqiqiy muqobil qiladigan narsani — o‘zining ustuvor vazifasi deb ataydi. Uning so‘zlariga ko‘ra, «xodimlar huquqlaridan suiiste’mol qilishni xohlamasligimiz bo‘yicha biz kasaba uyushmalari bilan bir fikrmiz», va opsionlar yordamida ish haqini minimal darajadan pastga tushirishni taqiqlovchi kabi nuqtaviy qoidalar butun tarmoqlarni chiqarib tashlashdan yaxshiroq. U loyihaning kechikishiga tayyor: «Hozir to‘g‘ri qilish tezlikdan ancha muhimroq».

5-noyabrda nima hal bo‘ladi

Asosiy to‘siq — menejment va xodimlar vakillik masalasida kelisha olmasa, qo‘llaniladigan zaxira variant. Sotsial-demokratlar va ‘yashillar’ standart himoya variantini qizil chiziq deb biladi, Renew guruhiga mansub va biznesga yo‘naltirilgan deputatlar esa bitta ishtirok modelini chegaralar orqali eksport qilishga qarshi. Euronews ma’lumotlariga ko‘ra, Parlamentda muhokama qilinayotgan kompromis kompaniyalardan mamlakatdagi ishtirok chegarasidan oshilgach, mahalliy sho‘ba tuzilma yaratishni talab qilgan bo‘lardi, ammo bu ona kompaniya kengashiga ta’sir qilmasligi mumkin edi. 5-noyabdagi ovoz berish bo‘lib o‘tgach, kelishmovchilik yengib o‘tiladimi yoki yo‘q, aniq bo‘ladi.