Toqayev ikki AES qurilishini tezlashtirish va uzoq muddatli uran zaxirasi yaratishga chaqirdi

Atom energetikasi va uran zaxirasi

Qozog‘iston xalqiga yo‘llangan yillik murojaatida, haqida Euronews yozmoqda,prezident Qosim-Jomart Toqayev uzoq muddatli milliy uran zaxirasini yaratish va ikkita atom elektr stansiyasining qurilishini tezlashtirishga chaqirdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Balxash AES qurilishini kelgusi yili boshlash mumkin va, «ehtimol, hatto zarur ham», shuningdek, Mo‘yinqum AES qurilishini imkon qadar tez boshlash maqsadida keng qamrovli hamkorlik to‘g‘risidagi shartnomani imkon qadar tez imzolash lozim.

Energetika sohasiga tanqid

Toqayev atom energetikasini elektr energiyasi bo‘yicha foyda olish yo‘llaridan biri deb atadi; u raqamlashtirish va sun‘iy intellektni joriy etish uchun foyda zarur deb hisoblaydi. Ayni paytda u hukumatni tarmoqni samarasiz boshqarish va korrupsiya sxemalari uchun tanqid qildi: uning aytishicha, qishda Qozog‘iston qo‘shni davlatlardan elektr energiyasini yuqori narxlardan sotib oladi, yozda esa uni ancha arzon narxda qaytib sotadi. «Bu o‘n yillar davomida saqlanib kelayotgan juda oddiy „biznes“ turi. Menga bu energetika sohasidagi odatiy amaliyot deb kafolat berildi», — deb prezident so‘zlarini Euronews keltiradi. Toqayevning ta’kidlashicha, bunday amaliyotlar ayrim hududlarda elektr stansiyalar qurilishi va foydalanishga topshirilishini ataylab kechiktirishga ham olib kelgan.

Logistika va iqtisod raqamlarda

Murojaatning katta qismi mamlakatning transport roliga bag‘ishlangan. Toqayev dengiz yo‘llaridagi zaifliklar quruqlikdagi koridorlar ahamiyatini oshirayotganini aytib, Qozog‘istonni «Yevrosiyaning yetakchi logistika markaziga» aylantirishga, tranzit mamlakat rolini xalqaro yuk oqimlarini tashkil etuvchi roliga o‘tkazishga chaqirdi. U avgustda boshlangan Priaral–Kaspiy avtomagistrali qurilishini eslatib o‘tdi; kutilishicha, u Transkaspiy yo‘lini 1000 km ga qisqartiradi va yuk yetkazish muddatini uch kungacha kamaytiradi. Shuningdek, kelgusi yili Xitoy bilan uchinchi temir yo‘l o‘tkazigi — Baxti — Ayog‘oz temir yo‘li ishga tushirilishi, tashish quvvatini 20 mln tonnaga oshirishi aytilgan.

Iqtisodiy ko‘rsatkichlar va infratuzilma rejalar

XVF prognoziga tayanib, Toqayev Qozog‘iston YaIMi bu yili €350 mlrd dan oshishini (dunyoda 47-o‘rin), aholi jon boshiga YaIM esa €17 ming bo‘lishini ma’lum qildi. Oltin-valyuta zaxiralari Milliy fond aktivlari bilan birga €110 mlrd dan oshdi, banklar aktivlari €130 mlrd ni tashkil etdi, jamg‘armalar esa rekord darajadagi €94 mlrd ga yetdi, bundan taxminan 78 foizi milliy valyutada. Prezident kelgusi yilni Umumxalq qurilish yili deb e’lon qildi: hududlar taxminan 70 ta tibbiyot va 50 ta ta’lim, sport hamda madaniyat obyekti qurishni rejalashtirmoqda, Milliy fond esa 2029-yil oxirigacha infratuzilmaga taxminan €12,8 mlrd yo‘naltirishi kerak, shundan deyarli €3 mlrd yaqin to‘rt oy ichida ijtimoiy loyihalarga sarflanadi. Odatda ancha oldin o‘qiladigan murojaat bu safar odatdagidan ikki oy kech, Respublika kunidan ikki kun o‘tib, Qozog‘iston mustaqilligining 35 yilligi arafasida yangradi.