O‘zbekistonda taxminan 6500 nomdagi dori narxi pasaytirildi: tartibga solish yakunlari va qolgan muammolar

Narxlar bir necha bosqichda qayta ko‘rib chiqildi

O‘zbekistonda hozirgi kunga qadar taxminan 6500 nomdagi dori-darmon narxi pasaytirildi, ayrim preparatlar 40–60 foizga qimmatlashmadi, ya’ni arzonlashdi. Buni Samarqandda bo‘lib o‘tgan «Bolalar farovonligiga investitsiyalar» jahon sammiti davomida ommaviy axborot vositalariga bergan intervyusida Farmatsevtika tarmog‘ini rivojlantirish agentligi direktori Abdulla Azizov ma’lum qildi, deb xabar beradi Gazeta.

Tartibga solish qanday olib borildi

Azizovning aytishicha, bu ish prezidentning narxlarni qayta ko‘rib chiqish va sun’iy ravishda oshirilgan ustamalarni bartaraf etish to‘g‘risidagi topshirig‘idan so‘ng bosqichma-bosqich olib borilgan. 2025-yil 1-dekabrda e’lon qilingan narx o‘zgarishlari 2026-yil 1-martda kuchga kirgan va dastlab 2000 preparatga tegishli bo‘lgan. Narxlarni qo‘shni va boshqa mamlakatlar bilan solishtirishga qaratilgan qonunchilikdagi tuzatishlardan so‘ng 1-aprelda ikkinchi to‘lqin e’lon qilingan: 1-iyuldan boshlab yana 2000 preparat narxi pasaytirilgan va umumiy son 4500 taga yetgan. Sentabrda o‘tkazilgan tekshiruvlar qolgan oshirib yuborilgan narxlarni aniqlagan, shundan so‘ng yana taxminan 2000 nomdagi dori qayta ko‘rib chiqilgan.

Bu xaridorlar uchun nima degani

Mamlakatga taxminan 8000 nomdagi dori keltiriladi. Ulardan taxminan 5000 tasi retseptli dorilar bo‘lib, aynan ularning narxi pasaytirilgan; qolgan 1500 tasi asosan mahalliy ishlab chiqaruvchilar mahsuloti. Azizov maqsad barcha narxlarni mexanik ravishda pasaytirish emas, balki sun’iy ustamalarni bartaraf etish ekanini ta’kidladi: masalan, barcha narxlarni birdaniga 30 foizga pasaytirish talabi dorilarning bir qismi bozordan yo‘qolib qolishiga olib kelishi mumkin edi — bunga boshqa mamlakatlarda ham guvoh bo‘lingan.

Preparatlarning yo‘qolish xavfi va monitoring

Arzonlashgan dorilarni keltirish to‘xtatib qo‘yish xavfi mavjud edi. Agentlik ma’lumotlariga ko‘ra, yanvardan avgustgacha mamlakatga taxminan 670 preparat keltirilmagan, biroq ularning deyarli barchasiga analoglar mavjud bo‘lgan; faqat 38 nom almashtirilmagan holda qolgan. Sentabr oxirida o‘tkazilgan monitoring avval keltirilmagan 30 preparat o‘rniga bozorga boshqa dorilar kirayotganini ko‘rsatgan. Tadbirkorlar bilan ularning muammolarini hal etish bo‘yicha muzokaralar olib borilgan, bu, Azizovning so‘zlariga ko‘ra, tanqislikning oldini olishga yordam beradi.

Polipragmaziya va biologik faol qo‘shimchalarga siljish

Azizov polipragmaziya — bemorga ortiqcha miqdorda dori buyurish muammosiga ham to‘xtaldi: ayrim retseptlarda 10–15 nomdagi dori uchraydi, xolos, Yevropa mamlakatlarida esa odatda bir-ikkitasi, zarur bo‘lsa uchta preparat buyuriladi. U buning sabablaridan birini shifokorlarning ma’lum brendlarni targ‘ib qilishdagi moliyaviy manfaatdorligi deb atadi — bu amaliyot, uning so‘zlariga ko‘ra, 2005–2006-yillardan boshlab farmatsevtika kompaniyalarining «agentlari» orqali keng tarqalgan. Dori narxidan oshirib yuborilgan marjani bartaraf etish bunday rag‘batlarni kamaytirishi kerak: agentlik ma’lumotlariga ko‘ra, agentlar soni sezilarli darajada qisqargan, yirik kompaniyalarning bir qismi ularni ishdan bo‘shatgan, ayrimlari esa biologik faol qo‘shimchalar sohasiga o‘tgan.

Yangi muammolar va yakunlanmagan islohotlar

Shu bilan birga, agentlik narxi tartibga solinmaydigan biologik faol qo‘shimchalar va retseptsiz sotiladigan dorilarga buyurtmalar sonining o‘sishini qayd etmoqda. Azizov biologik faol qo‘shimchalar davolash preparatlarini almashtira olmasligini ta’kidladi va bu masalani faqat jazolar orqali hal qilib bo‘lmasligini, shifokorlarni o‘qitish va aholi tibbiy savodxonligini oshirish zarurligini qayd etdi. Elektron retsept tizimi, uning iqroriga ko‘ra, hozircha to‘liq kuchda ishlamayapti: aholi unga o‘rganmagan, ayrim xususiy klinikalarda joriy etilmagan, shu sababli ba’zi dorixonalarda dorilar elektron retseptsiz ham sotilmoqda. Tizimda bir bemorga besh tagacha preparat kiritishga ruxsat etiladi, biologik faol qo‘shimchalarni retseptga kiritish mumkin emas.