Germaniya Shtaynmayerning vorisini izlamoqda: davlat rahbari bo‘lgan birinchi ayol bo‘lishi mumkin

Oliy lavozim uchun ochiq bo‘sh o‘rin

Germaniyada yangi federal prezident izlash boshlandi: amaldagi davlat rahbari Frank-Valter Shtaynmayer ikki muddat ishladi va yana nomzod bo‘lish huquqiga ega emas, deb xabar beradi Deutsche Welle. Saylov 2027-yil boshida bo‘lib o‘tadi: Federal majlis 30-yanvarda yig‘iladi, yangi prezident esa 2027-yil 19-martda lavozimga kirishadi. Nomzodga qo‘yiladigan talablar minimal — Germaniya fuqaroligi, saylov huquqi va 40 yoshdan o‘tgan bo‘lish; biroq siyosatshunoslar norasmiy mezonlarni ham ko‘rsatadi: taniqlik, siyosiy betaraflik, odamlarni birlashtira olish va nutq mahorati.

Kim ko‘rsatadi va kim hal qiladi

Joriy siklning o‘ziga xosligi shundaki, nomzod ko‘rsatish huquqi kansler Fridrix Mersning XDP partiyasiga tegishli — u SDPG va XSS bilan koalitsiyaning yetakchi kuchi. Prezident saylangandan keyin partiya a’zoligini vaqtincha to‘xtatib, siyosatdan tashqarida bo‘lishi shart bo‘lsa-da, nomzodning o‘zi partiya apparati tomonidan ko‘rsatiladi. Federal majlis bundestagning 630 deputati va yer parlamentlaridan teng sonli saylovchilardan iborat; g‘alaba uchun 631 dan ortiq ovoz kerak. Hukmron partiyalarda 682 ovoz bor, shuning uchun siyosatshunos Ursula Myunx qayd etganidek, Mers ko‘rsatgan nomzod deyarli albatta saylanadi — buning uchun koalitsiyadagi uch partiya faqat hamma tomonidan qabul qilinadigan shaxs bo‘yicha kelishib olishi yetarli.

Asosiy da’vogar va boshqa ismlar

Eng katta imkoniyat kuzatuvchilar tomonidan Bavariya XSS partiyasidan Ilze Aygnerga berilmoqda: u Bavariya landtagini boshqaradi, federal qishloq xo‘jaligi vaziri sifatida tajribaga ega va birlashtiruvchi shaxs hisoblanadi. Uning nomzodligini XSS rahbari Markus Zeder ommaviy qo‘llab-quvvatladi, SDPG fraksiyasi rahbari Mattias Mirsh esa Aygner «partiya chegaralaridan o‘tib, uzoq vaqtdan beri ko‘pchilik ovozini ta’minlab qo‘yganini» aytdi. Aygner bilan do‘st bo‘lgan Mersning o‘zi hozircha jim — ehtimol, chunki u uning partiyasida emas, balki kichik qardosh XSS partiyasida. XDPdan tilga olingan boshqa ismlar orasida — bundestag prezidenti Yuliya Klyokner, sobiq mudofaa vaziri Annegret Kramp-Karrenbauer, ta’lim vaziri Karin Prien va Gessen premyeri Boriss Rayn. Kam taniqli gessenlik siyosatchi Ines Klausning ko‘rsatilishi haqidagi mish-mishlarni kansler darhol rad etdi: manbalarga ko‘ra, u «na qaror qabul qilgan, na taklif kiritgan».

Birinchi ayol prezidentmi?

Muhokama mumkin bo‘lgan tarixiy pretsedent belgisi ostida kechmoqda: 1949-yildan beri bu lavozimni 12 erkak egallagan. RTL telekanali uchun Forsa institutining avgustdagi so‘roviga ko‘ra, nemislarning 74 foizi kelajakdagi prezidentning jinsiga ahamiyat bermaydi, 19 foizi aniq ayol ko‘rishni xohlaydi va atigi 5 foizi erkakni afzal ko‘radi. Myunxning o‘zi «bu safar ayol bo‘lishini xohlayman» deydi, lekin munosib erkak nomzod ham bo‘lishi mumkinligini tan oladi, Aygnerga faqat «kichik ustunlik» beradi va kutilmagan hodisani ham istisno qilmaydi.

Lavozim ko‘rinagidan muhimroq bo‘lgani

Germaniya prezidentini ko‘pincha sof tantanaviy shaxs sifatida past baholashadi: u kansler kabi mamlakatni boshqarmaydi, balki davlatni ichda va tashqarida vakillik qiladi hamda ma’naviy avtoritet ramzi hisoblanadi. Biroq Myunx tushuntirganidek, konstitutsiyaviy jihatdan roli juda katta: siyosiy inqirozda aynan prezident bundestagni tarqatish yoki ozchilik hukumatini qo‘llab-quvvatlash qaysi biri maqsadga muvofiq ekanini hal qiladi, shuningdek qonunlarni tekshirib, imzolaydi. Bu saylovni siyosiy qutblanish va xalqaro inqirozlar fonida ayniqsa muhim qiladi. Keyingi jarayon allaqachon belgilangan: 9-noyabrda XDP prezidiumi va boshqaruv yig‘ilishlaridan oldin XDP va XSS yer rahbariyatlari bilan maslahatlar bo‘lib o‘tadi, SDPG va «yashillar» ham muhokamaga jalb etiladi, shunda saylov butun demokratik spektr bo‘ylab keng qo‘llab-quvvatlanadi.