YI va Kanada Yevropadagi gaz inqirozi fonida SPGning uzoq muddatli yetkazib berilishini o‘rganadi

Monrealdagi sammitda nima rejalashtirilgan

Yevropa Ittifoqi va Kanada Yevropaga suyultirilgan tabiiy gazning uzoq muddatli yetkazib berilishini o‘rganishga niyatli. Bu 29–30-oktabr kunlari Monrealdagi YI—Kanada sammitiga tayyorlangan qo‘shma bayonot loyihasidan kelib chiqadi, uni Euronews nashri ko‘rib chiqdi. SPGdan tashqari, tomonlar elektr tarmoqlari, energiya saqlash tizimlari hamda energiya infratuzilmasini jismoniy va kiber himoya qilish sohasida hamkorlik qilishni rejalashtirmoqda. Loyihada umumiy iqlim maqsadlariga mos holda Yevropaning energiya xavfsizligini mustahkamlaydigan va Kanada iqtisodiyotini rivojlantiradigan uzoq muddatli energiya o‘zaro bog‘liqligi, investitsiyalar hamda xarid shartnomalarini baholash haqida so‘z yuritiladi.

Kontekst: Bryussel nima uchun yangi yetkazib beruvchilarni izlayapti

Tashabbus gaz narxlarining yuqoriligi va saqlash hajmlarining tarixiy past darajasi sharoitida yetkazib berishlarni diversifikatsiya qilish bo‘yicha Bryussel sa‘y-harakatlarini aks ettiradi. Rossiyaning Ukrainaga to‘liq miqyosda bosqinidan so‘ng YI uchun eng yirik SPG yetkazib beruvchisi AQSh bo‘ldi, u arzonroq rus gazining bir qismini o‘z zimmasiga oldi; shu bilan birga, Qatarda gaz ishlab chiqarish va tashishdagi davom etayotgan uzilishlar ham ittifoqning energiya xavfsizligini zaiflashtirdi. Siyosiy barqaror ishlab chiqaruvchilardan qo‘shimcha yetkazib berishlar vaziyatni yaxshilashi mumkin, biroq Osiyo bozorlari — Kanada SPGsi uchun ham potensial yo‘nalish, bu esa xuddi shu hajmlar uchun raqobatni anglatadi.

Ochiq savollar va Ottavaning pozitsiyasi

Bayonot loyihasi asosiy savollarni javobsiz qoldiradi: Kanada qancha SPG yetkazib bera oladi, qanday narxda va Yevropa bozorlariga yetkazish uchun qanday infratuzilma kerak bo‘ladi. Kanada bosh vaziri Mark Karni mamlakatning g‘arbiy qirg‘og‘ida SPG eksport quvvatlarini ikki barobar oshirishi mumkin bo‘lgan rejalarni qo‘llab-quvvatlaydi va agar provinsiya frekingga qo‘yilgan taqiqni bekor qilsa, Nyu-Brunsvikdan gaz eksportini rivojlantirish mumkinligini aytadi. «Kerakli narsalarni federal darajada o‘zgartiramiz, loyihalar oldinga siljishi uchun», — dedi Karni 2025-yilning may oyida mahalliy ommaviy axborot vositalariga.

Ekologlarning tanqidi

Ekologik tashkilotlar gaz taklifini kengaytirish energiya o‘tishini tezlashtirmasligi haqida ogohlantiradi: yangi terminallar va quvurlar katta investitsiyalar talab qiladi va o‘n yillar davomida ishlashi mumkin, bu uzoq muddatli gaz iste’molini rag‘batlantiradi hamda elektrifikatsiya va qayta tiklanadigan energiya uchun mo‘ljallangan kapitalni chalg‘itadi. Climate Action Network (CAN) Europe tashkilotida qazilma yoqilg‘i dasturiga rahbarlik qiluvchi Ester Bollendorf Kanada YI uchun arzon va barqaror energiya barpo etishda hamkor bo‘lishi kerakligini, «keyingi gaz yetkazib beruvchi» bo‘lmasligini aytib, taklif etilayotgan tadqiqotni «xavfli chalg‘ituvchi omil» deb atadi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu tadqiqot «qazilma yoqilg‘i infratuzilmasini, qaytarib bo‘lmaydigan aktivlarni va Atlantikaning ikki tomonida iste’molchilar uchun yuqoriroq to‘lovlarni mustahkamlash xavfini keltirib chiqaradi, Yevropaning iqlim maqsadlariga putur yetkazadi».