Asosiy ma’lumotlar
- O‘t ochmaslik 27-oktyabrdan 1-noyabrgacha amal qiladi; dastlabki 30 soat hodisasiz o‘tgan
- Shaharda 2026-yil mayidan beri oziq-ovqat va dori-darmon yetib kelmayotgan holatda taxminan 2 000 aholi qolgan
- Rossiya hududi orqali evakuatsiya yo‘nalishi majburiy deportatsiya xavotirini keltirib chiqarmoqda
O‘t ochmaslik kelishuvi va evakuatsiya rejasi
Rossiya tomonidan bosib olingan Xerson viloyatidagi Oleshki shahrida AQSh birinchi xonimi Melania Tramp ishtirokida kelishilgan gumanitar operatsiya boshlandi. U vaqtinchalik o‘t ochmaslik, yordam yetkazish va tinch aholini evakuatsiyaga tayyorlashni o‘z ichiga oladi. O‘t ochmaslik seshanba, 27-oktyabr kuni kuchga kirdi va 1-noyabrgacha amal qilishi kerak. Ukraina ombudsmeni Dmitro Lubinets aytishicha, dastlabki 30 soat «birorta ham hodisasiz» o‘tgan. Buni Euronews yozadi.
Asosiy savol: ketganlarni qayerga olib boriladi
Mavjud ma’lumotlarga ko‘ra, shaharni tark etishga rozi bo‘lgan aholi avval avtobuslarda bosib olingan Qrim yoki Rossiyaga olib borilishi va faqat shundan keyingina keyingi yo‘lga chiqish imkoniyatiga ega bo‘lishi mumkin. Bu majburiy deportatsiya xavotirini keltirib chiqardi va 2022-yilni eslatdi: o‘sha yili Mariupol va Azov dengizi sohilidagi boshqa bosib olingan hududlar aholisi Rossiya hududiga olib chiqilgan edi, u yerda ko‘pchilik shunday deb ataladigan «filtrlash»dan o‘tgan — so‘roqlar, tekshiruvlar va biometrik ma’lumotlarning yig‘ilishi. Human Rights Watch tinch aholida yo‘nalishni erkin tanlash imkoni bo‘lmagan holatlarni qayd etgan, Amnesty International esa filtrlash paytidagi hibslar davomida kaltaklash, elektr toki bilan qiynoqqa solish va otib tashlash bilan tahdid qilish guvohliklarini yozib olgan. Ikkala tashkilot ham majburiy ko‘chirishlar harbiy jinoyat bo‘lib, insoniyatga qarshi jinoyat sifatida ham tasniflanishi mumkinligi haqida xulosa qilgan. Euronews ta’kidlaganidek, Rossiya yoki Qrim orqali o‘tishning o‘zi deportatsiya emas — asosiy savol chiqish haqiqatan ham ixtiyoriymi va odamlarda harakat erkinligi saqlanib qoladimi.
Moskva bayonotlari
Rossiya aholini majburiy olib chiqish ehtimoli haqidagi taxminlarni rad etib, evakuatsiya faqat ularning roziligi bilan o‘tishini ta’kidlaydi. Biroq RF inson huquqlari bo‘yicha vakili Yana Lantratova bu xavotirlarni yanada kuchaytirib, Oleshki — Rossiya hududi va u yerda faqat Rossiya qonunchiligi amal qiladi, deb bayonot berdi, garchi shahar xalqaro miqyosda Ukraina hududi sifatida tan olingan bo‘lsa ham. U shuningdek, ketishni istagan aholi soni nisbatan kam ekanini va missiya oziq-ovqat, dori-darmon va gigiyena vositalarini yetkazishini ta’kidlaydi. Ukraina rasmiylari evakuatsiya tafsilotlari haqida izoh berishdan bosh tortdi, operatsiyaning nozikligi va o‘t ochmaslikning mo‘rtligiga ishora qilib.
Yillik izolyatsiya
Dnepr daryosining narigi tomonida, Ukraina nazoratidagi Xerson qarshisida joylashgan Oleshki 2022-yil fevralidagi to‘liq miqyosli bosqinning dastlabki kunlaridan beri bosib olingan. Urushni o‘rganish instituti (ISW) ma’lumotlariga ko‘ra, bosqinchi hokimiyatlar 2025-yil dekabr oxirida oziq-ovqat va boshqa zarur buyumlarni yetkazishni to‘xtatgan, 2026-yil mayidan esa shaharga oziq-ovqat va dori-darmon umuman yetib kelmagan. Tahliliy markaz ma’lumotlariga ko‘ra, Moskva may, iyul va sentyabr oylarida mahalliy gumanitar o‘t ochmaslik to‘g‘risidagi Ukraina takliflarini rad etgan, shu sababli Ukraina kuchlari oziq-ovqatni dronlar orqali yetkazgan; ISW gumanitar inqiroz uchun javobgarlikni bosqinchi hokimiyatlarga yuklaydi. Shaharda oziq-ovqat va dori-darmon keskin yetishmasligi sharoitida taxminan 2 000 kishi qolgan edi. Operatsiyaning yakuni nafaqat o‘t ochmaslik saqlanishi va yordam yetib borishiga, balki ketishni istaganlar buni erkin qila olishi va o‘zlari tanlagan joyga yetib borishiga ham bog‘liq bo‘ladi.
