Asosiy ma’lumotlar
- Eron Tashqi ishlar vazirligi rasmiy vakili Ismoil Bag‘ayi Eron elchixonalarining bahsli Samarqand haqidagi postlari AQShga qaratilgan murojaat sifatida e’lon qilinganini ma’lum qildi.
- 23-oktyabrda Eron elchisi Muhammad Ali Iskandariy O‘zbekiston Tashqi ishlar vazirligiga chaqirildi, unga e’lonlarni o‘chirish talabi bilan protesta notasi topshirildi.
- Bir qancha davlatlardagi Eron diplomatik vakolatxonalari postlari keyinchalik o‘chirildi.
Tehronning protesta notasiga javobi
Eron Tashqi ishlar vazirligi rasmiy vakili Ismoil Bag‘ayi Eron diplomatik vakolatxonalari Samarqand haqidagi e’lonlari atrofidagi, O‘zbekistonning noroziligiga sabab bo‘lgan voqea haqida izoh berdi. Buni Gazeta.uz, UzNews.uz, Daryo.uz va Zamon.uz bayonot hamda Eronning O‘zbekistondagi elchixonasiga tayanib xabar berdi.
«Amerika tomoniga qaratilgan murojaat»
O‘zbekiston tomonining noroziligiga sabab bo‘lgan postlarga izoh berar ekan, Bag‘ayi shunday dedi: «Ba’zi elchixonalardagi do‘stlarimiz bu postlarni Amerika tomoniga qaratilgan murojaat sifatida e’lon qildi». Shu bilan birga u ikki davlat o‘rtasidagi aloqalarning qadimiy ekanligini ta’kidladi: «Eron va O‘zbekiston o‘rtasidagi aloqalar bugun yoki kecha paydo bo‘lgani yo‘q. Biz O‘zbekiston bilan munosabatlarga katta ahamiyat beramiz». Uning so‘zlariga ko‘ra, qo‘shni davlatlarning turli hududlarida va ular chegarasidan tashqarida mavjud bo‘lgan umumiy meros xalqlar o‘rtasidagi do‘stlik aloqalarini davom ettirish va mustahkamlash uchun poydevor bo‘lib xizmat qiladi.
Voqea xronikasi
Voqea bir necha bosqichda rivojlandi. AQSh davlat kotibi Marko Rubioning Samarqandga tashrifi va Registon maydonidan video murojaatidan so‘ng Eron diplomatik vakolatxonalari — jumladan, Armanistonda, Zimbabveda va Bolgariyadagi elchixonalar — X ijtimoiy tarmog‘ida Samarqand arxitekturasini fors yoki eron-islom sivilizatsiyasining bir qismi sifatida ko‘rsatgan postlar e’lon qildi. 23-oktyabrda Eronning O‘zbekistondagi elchisi Muhammad Ali Iskandariy respublika Tashqi ishlar vazirligiga chaqirildi, u yerda unga protesta notasi topshirildi. O‘zbekiston Tashqi ishlar vazirligi Samarqand, Buxoro va Xivaning merosi o‘zbek xalqining asrlar tarixi va davlatchilik an’analarining ajralmas qismi ekanligini ta’kidladi, e’lonlarni o‘chirishni va bunday holatlarning kelajakda takrorlanishiga yo‘l qo‘ymaslikni talab qildi. Nashrlar qayd etishicha, postlar keyinchalik o‘chirilgan.
Tehron bayonoti nimani tushuntiradi
Bag‘ayi bayonoti aslida kelishmovchilikka tehroncha talqinni beradi: bahsli postlar O‘zbekistonga emas, AQShga qaratilgan edi, Tehron esa ikki tomonlama munosabatlarning qadrini ta’kidlaydi. Toshkent uchun esa protesta predmeti Samarqand merosining o‘zi bir tomonlama — o‘zbek tashqi siyosat idorasi iborasi bilan aytganda — talqini bo‘ldi va e’lonlarni o‘chirish talabi bajarildi. Shu tariqa voqea postlarning o‘chirilishi va Eronning O‘zbekiston bilan munosabatlar ahamiyati haqidagi ommaviy kafolati bilan yakunlandi, biroq Tashqi ishlar vazirligi bayonotida merosni talqin qilish masalasi to‘g‘ridan-to‘g‘ri qayta ko‘rilmadi.
