Şveytsariya 29-noyabrda şovqinli petardalarni taqiqlaş uçun ovoz beradi

29-noyabrdagi ovoz beriş

29-noyabr kuni Şveytsariya aholisi hayvonlarni muhofaza qiliş va ekologik taşkilotlar tomonidan ilgari surilgan «Petardalarni çeklaş uçun» xalq taşabbusi böyiça ovoz beradi. Taşabbus 2023-yilda kiritilgaç, uning ostida 137 000 dan ortiq imzo töplangan; yumşoqroq muqobil variantni işlab çiqişga uriniş yozda samarasiz tugadi va endi masala umumxalq ovoz berişga çiqarilmoqda. Bu haqda Euronews.

Aynan nimani taqiqlaş taklif etilmoqda

Taşabbus mamlakatda pirotexnikani töliq taqiqlaşni anglatmaydi. U xususiy sektorda «ayniqsa baland ovozli va tinçlikka xalaqit beradigan petardalarni jiddiy çeklaşni» taklif etib, şovqinli pirotexnikani sotişni taqiqlaydi. Ovozi kamaytirilgan muqobillar — Bengal çiroqlari va favvorali «vulkanlar» — ruxsat etilgan holatda qoladi. Kanton hokimiyatlari «hududlararo ahamiyatga ega» tadbirlar, masalan, 1-avgustdagi Milliy birlik kuni va Yangi yil keçasi uçun istisnolar qilişlari mumkin, biroq bu yerda ham ovozi pastroq variantlarga urğu beriladi. Hujjat, şuningdek, pirotexnika keltiradigan şovqin, havoning ifloslanişi, axlat, jarohat va yonğinlardan odamlar hamda atrof-muhitni yaxşiroq himoya qilişni nazarda tutadi.

Bu amaldagi qoidalardan nimasi bilan farq qiladi

Hozir Şveytsariya kantonalari va kommunalari allaqaçon mahalliy darajada petardalarni sotiş va ulardan foydalanişni çeklaş yoki taqiqlaş huquqiga ega, qöllaş esa yoş çeklovlari va litsenziyalaş talablari bilan tartibga solinadi. Taşabbusni qöllab-quvvatlovçi Sçweizer Tiersçutz STS taşkiloti sözlariga köra, u mahalliy qoidalar mozaikasi örniga butun mamlakat uçun yagona va tuşunarli qoida örnatadi. Agar taşabbus ma’qullansa, Şveytsariya Niderlandiyamisoliga ergaşişi mumkin, bu yozda u yerda petardalarga kengroq taqiq kuçga kirdi — asosan xavfsizlik nuqtai nazaridan, biroq şuningdek, hayvonlar va atrof-muhitni muhofaza qiliş maqsadida. Belgida esa, taqqoslaş uçun, yirik va qudratli pirotexnikadan foydalaniş faqat mutaxassislarga ruxsat etilgan.

Kuçlar muvozanati va tomonlarning dalillari

Şveytsariya radioeşittiriş korporatsiyasining (SBC) 23-oktabrda e’lon qilingan birinçi sörovi taqiqni ovoz beriş iştirokçilarining 69 foizi qöllab-quvvatlaşini körsatdi. Taşabbus ayniqsa çap partiyalar tarafdorlari va ayollar orasida maşhur, biroq butun siyosiy spektr böylab köpçilik ovoz töplaymoqda. Qarşi çiqayotganlar qatorida taşabbusni «şveytsariya an’anasiga tahdid» deb atayotgan Şveytsariya pirotexnika muvofiqlaştiriş idorasi (SFK), şuningdek, Şveytsariya xalq partiyasi, Markaz partiyasi va Şveytsariya savdo uyuşmasi bor; ular uşbu çora-tadbirga qarşi kampaniya boşlagan. Ular biznes uçun oqibatlar va «taqiqlar madaniyati» şakllaniş xavfi haqida ogohlantiradi; ba’zi siyosatçilar masala kantonlar darajasida tartibga solinişi kerakligini va taşabbus fuqarolarning şaxsiy erkinligiga tajovuz qilayotganini aytmoqda.

Tarafdorlarning dalillari: hayvonlar va ekologiya

Hayvonlarni muhofaza qiluvçilar uy, yovvoyi va qişloq xöjaligi hayvonlari uçun petardalarni «bayram emas, balki uzluksiz stress» deb ataydi: STS bayonotiga köra, tösatdan paydo böladigan şovqin hayvonlarda «qörquv, vahima va yönalişni yöqotiş»ni keltirib çiqaradi, oqibatlari qoçiş va kuçli stressdan tortib jarohat va halok bölişgaça bölişi mumkin. Veterinar Maruşka Blaze taşviqot videosida hayvonlar baland portlaşlarga odamlarga qaraganda keskinroq reaksiya berişini qayd etib, vahimada tabiiy bölmagan tezlikda çopib, xavf tuğdiradigan otlarga misol keltiradi; muşuklarga va itlarga ba’zan oldindan tinçlantiruvçi dorilar berişga töğri keladi. STSning Bern bölimi raisi Kasimir fon Arks Şveytsariyada millionlab uy hayvoni yaşaşini eslatadi.

Ifloslaniş miqyosi

Ekologik dalil rasmiy raqamlar bilan ham mustahkamlanadi. Şveytsariya Federal politsiya boşqarmasi ma’lumotlariga köra, mamlakatda har yili 1 000 dan 2 000 tonnagaça pirotexnika işlatiladi, uning massasining uçdan uç qismi qadoqqa töğri keladi; ya’ni yiliga 200 dan 400 tonnagaça qattiq zarraçalar degani. Federal atrof-muhitni muhofaza qiliş idorasi (FOEN) hisob-kitoblariga köra, feyerverklarga mamlakatdagi yillik muallaq zarraçalar çiqindilarining ikki-uç foizi töğri keladi. Barut va böyoqlardagi zaharli metallarga boy bu zarraçalar havoni, suvni va tuproqni ifloslantiradi hamda, ayniqsa surunkali kasalliklari bor odamlar uçun, nafas olinganda zararli. Qulay bölmagan ob-havo ta’sirni kuçaytiradi: tuman zarraçalarni havoda uzoqroq uşlab turadi, issiq va quruq havoda esa yonğin xavfi ortadi.