Raqobat qo‘mitasi 116 aksiya tekshirilgach, chegirmalarni QR-kod orqali tekshirishni taklif qilmoqda

Tekshiruvlar ko‘rsatdiki: qoidalar bor, nazorat yetarli emas

Raqobat va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi 58 savdo va xizmat ko‘rsatish nuqtasidagi 116 aksiya va chegirma taklifini o‘rganib chiqib, 65 muammo aniqladi: e’lon qilingan chegirmalar boshqacha qo‘llanilgan, aksiya shartlari to‘liq tushuntirilmagan, g‘oliblarga va’da qilingan sovg‘alar topshirilmagan. Bu haqda qo‘mita matbuot xizmati xabar berdi, ma’lumotlarni Gazeta.uz, UzNews.uz va Daryo.uz nashrlari keltirdi. Idoraning o‘z bahosiga ko‘ra, asosiy muammo qoidalarning yo‘qligida emas, balki ularning bajarilishini o‘z vaqtida nazorat qilish mexanizmlarining yetarli samaradorligida. Qo‘mita aksiya va chegirmalarni raqamli nazorat qilish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilishini aynan shu bilan izohlaydi.

Sotuvchilar aynan nimani buzgan

Aniq holatlar bir nechta viloyatni qamrab oldi. Andijon viloyatidagi Water Life Mineral MChJ «Orzu ushalsin» aksiyasida uch nafar ishtirokchiga jami 60 mln so‘mlik sovg‘alarni topshirmadi — tadbirkorga nisbatan ish qo‘zg‘atilib, majburiy ko‘rsatma berildi. Namanganda fuqaro Namangan avtotexxizmat MChJ aksiyasida Chevrolet Cobalt yutib oldi, biroq telefon raqamini kiritishda xatolik tufayli uning bilan bog‘lanib bo‘lmadi, yutuq bekor qilinib, mashina boshqa shaxsga berildi; qo‘mita aralashgandan keyin avtomobil qonuniy g‘olibga qaytarildi. Namangandagi Baldini do‘konida e’lon qilingan 50 foizli chegirmaga qaramay, tovarlarda narx yorliqlari yo‘q edi. Buxorodagi IDEA do‘konida 20, 50 va 60 foizli chegirmalar tovarning to‘liq qiymatiga emas, balki muddatli to‘lov (rassrochka) bo‘yicha oylik to‘lovlarga qo‘llanilgan. Samarqand viloyatida Samarqand Avtotexxizmat MChJning avtomobil xaridorlariga maishiy texnika sovg‘a qilish aksiyasi faqat Chevroletni 100 foizlik oldindan to‘lov bilan sotib olganlarga tegishli bo‘ldi — rassrochkada olganlar va yuridik shaxslar aksiyada qatnashmadi; korxonaga majburiy ko‘rsatma berildi. Qashqadaryo viloyatida IDEA brendining smartfonlarni rassrochkada sotib olish aksiyalari haqidagi reklamasida aksiya tovarlari soni, ularning oxirgi 30 kun ichidagi eng past narxi hamda «1+1» aksiyasida qanday qo‘shimcha tovar berilishi ko‘rsatilmagan.

Natijalar va taklif etilayotgan raqamli mexanizmlar

Aniqlangan 65 kamchilikning 59 tasi (90,7 foiz) huquqiy tushuntirishlar va ogohlantirish xatlari orqali bartaraf etildi, to‘rtta tadbirkorlik subyektiga nisbatan qaror va ko‘rsatmalar bilan ishlar qo‘zg‘atildi, iste’molchilar foydasiga taxminan 250 mln so‘m qayta hisoblab berildi. Tekshiruvlar yakunida qo‘mita uchta raqamli mexanizm taklif qildi: tovar yonidagi QR-kodni skanerlash orqali xaridor avvalgi narxlar va chegirmaning haqiqiy o‘lchamini ko‘radi; aksiya shartlari boshlanishidan oldin maxsus elektron tizimga kiritiladi; chegirmalarning ishonchliligini tekshirish uchun narx o‘zgarishlari tarixi raqamlashtiriladi. Maqsad sifatida aksiyalarning shaffofligi, xaridorlarni chalg‘itishning oldini olish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish ko‘rsatilgan. Hozircha bu faqat taklif: ularni joriy etish bo‘yicha qabul qilingan qaror haqida manbalar xabar bermagan.

Kontekst: qoidalar allaqachon qat’iylashtirilgan edi

Bu idoraning birinchi tashabbusi emas: 2025-yil iyunida qo‘mita aksiya va chegirmalar o‘tkazish tartibini takomillashtirish bo‘yicha takliflar kiritgan edi, ularning bir qismi 2025-yil 21-oktyrdagi Vazirlar Mahkamasining qarori bilantasdiqlangan. O‘shanda chegirmagacha bo‘lgan narx (qishloq xo‘jaligi mahsulotidan tashqari) oxirgi 30 kun ichidagi eng past narx bo‘lishi, sotuvchilar esa chegirmaning o‘lchami va muddatini ko‘rsatishi hamda xaridor talabiga binoan avvalgi narxni ma’lum qilishi belgilangan. Yangi takliflar endi qoidalarga emas, balki ular bajarilishini tekshirish vositalariga qaratilgan.