UNCTAD: xorijiy investitsiyalar hajmi o‘smoqda, ammo yangi loyihalar soni kamaymoqda

Investitsiyalar o‘sadi, loyihalar esa kamaymoqda

Birlashgan Millatlar Tashkiloti Do‘hada bo‘lib o‘tayotgan Butunjahon investitsiya forumida taqdim etgan hisobotiga ko‘ra, yangi loyihalar soni kamayayotgan bo‘lsa-da, xorijiy investitsiyalar ortib bormoqda. To‘qqizinchi forumni BMT Savdo va taraqqiyot konferensiyasi (UNCTAD) Qatar qo‘llab-quvvatlashida tashkil etgan bo‘lib, u 25–27 oktyabr kunlari o‘tkaziladi; unda hukumatlar, biznes va moliya institutlari ko‘proq mamlakat investitsiyalarni jalb qilish va ularni ish o‘rinlariga aylantirish masalalarini muhokama qilmoqda. Yakshanba kuni e‘lon qilingan Global Investment Trends Monitor ma‘lumotlariga ko‘ra, umumiy hajm o‘sishini yirikroq bitimlar ta‘minlayapti, yangi loyihalar va davlatlararo bitimlar soni esa kamaymoqda. 2026-yilning dastlabki olti–to‘qqiz oyiga oid ma‘lumotlar asosida tuzilgan dastlabki baholarga ko‘ra, rivojlanayotgan mamlakatlarda barqaror taraqqiyotga aloqador yangi loyihalar e‘lonlari 2025-yilgi darajadan 25 foizdan ko‘proqga past.

Kapitalning to‘planishi va investorlarning talablari

Investitsiyalar nisbatan kam sonli mamlakatlarda to‘plangan holatda qolmoqda: World Investment Report 2026 ma‘lumotlariga ko‘ra, o‘tgan yili jahon bevosita xorijiy investitsiyalarining 80 foizdan ortig‘i atigi 20 iqtisodiyotga to‘g‘ri kelgan. UNCTAD vakili Marselo Risi Euronews bilan suhbatda mamlakatlar o‘rtasidagi farqlarni infratuzilma, kadrlar malakasi va institutlarning ishonchliligi bilan izohladi: «Investitsiya — qisqa muddatli ish emas […] qoidalarga qanday amal qilinishini, hamkoringiz kim ekanligini bilish kerak — mohiyatan, o‘yin qoidalari». Uning so‘zlariga ko‘ra, soliq imtiyozlari hisob-kitobning bir qismi xolos: mamlakatlarda, shuningdek, infratuzilma va tayyor ishchi kuchi ham zarur. 2030-yilgacha bo‘lgan barqaror taraqqiyot kun tartibini moliyalashtirish bo‘yicha BMT maxsus elchisi Mahmud Muhiyiddin mamlakat imkoniyatlarini targ‘ib qilishning o‘zi yetarli emasligini qayd etdi: «Hukumatlar qolgan dunyodan ayniqsa ko‘p narsa kutadi, ammo uyda qilinadigan ish ko‘proq». U bozorga kirish va undan chiqishdagi to‘siqlar, taxmin qilib bo‘lmaydigan tartibga solish hamda investorlar moliyalashtirishi mumkin bo‘lgan loyihalarni tayyorlash zaruratiga e‘tibor qaratdi. Afzalliklar esa turlicha: Muhiyiddin kichik orol davlatlarining dengiz qatnovi va logistikasini, shuningdek, Afrikaning yosh aholisi va tabiiy resurslarini nomlab o‘tdi.

Taraqqiyot institutlarining roli

Investorlar ayniqsa xavfli deb hisoblaydigan mamlakatlarda davlat institutlari potensial yo‘qotishlarning bir qismini o‘z zimmasiga olishi mumkin. Qatar taraqqiyot jamg‘armasi investitsiyalar bo‘yicha direktori Rvoda Al-Naimi Euronews nashriga jamg‘arma xususiy investitsiyalarni rag‘batlantirish uchun kafolatlardan foydalanishini, o‘z majburiyatlarini cheklab, mablag‘larni himoya qilishini va boshqa tashkilotlar bilan moliyalashtirishni bo‘lishishini, asosan xalqaro taraqqiyot banklari orqali ishlashini aytdi. «Biz yolg‘iz bormaymiz — moliyalashtirish boshqa tuzilmalar bilan hamkorlikda bo‘lishi kerak», — dedi u. Jamg‘arma investitsiyalar foydasining asosiy ko‘rsatkichlaridan biri deb ish o‘rinlari yaratilishini hisoblaydi: «Amalga oshirgan har qanday investitsiya loyihamizda ish o‘rinlari yaratish elementi borligiga doim e‘tibor beramiz». Keltirilgan ma‘lumotlardan tahririyat xulosasi: umumiy ko‘rsatkichlardagi o‘sish loyihalarning geografiyasi va sonining torayishini yashirishi mumkin, bu rivojlanayotgan mamlakatlar uchun cheklangan kapital havzasi uchun raqobatni kuchaytiradi hamda biznes muhiti, infratuzilma va loyihalarni tayyorlash ahamiyatini oshiradi — aynan shunga forum mutaxassislari ishora qilmoqda. Amaliy jihatdan bu e‘tiborni soliq imtiyozlaridan institutsional islohotlar va risklarni bo‘lishish mexanizmlariga qaratadi.