Lula Braziliya saylovlarida Flaviu Bolsonaruni mag‘lub etib, to‘rtinchi muddatni qo‘lga kiritdi

Ikkinchi turdagi g‘alaba

Braziliyaning amaldagi prezidenti Luiz Inasiu Lula da Silva saylovlarda o‘ng qanot senatori Flaviu Bolsonaru ustidan g‘alaba qozondi. Bolsonaru birinchi turda uni yirik farq bilan mag‘lubiyatga uchratgan edi. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, Lula ovozlarning 51,7 foizini oldi, Bolsonaru esa 48,2 foiz — u sobiq ultrao‘ng prezident Jair Bolsonaruning o‘g‘li bo‘lib, so‘rovlarda yetakchi sifatida ishonch bilan saylovga kirgan edi. Chap qanotning 80 yoshli (seshanba kuni 81 yoshga to‘ladi) yetakchisi barcha bashoratlarga qaramay, misli ko‘rilmagan to‘rtinchi muddatni qo‘lga kiritdi.

Tarixiy kambek va munosabat

Xabar qilinishicha, 1989-yilda diktatura tugaganidan keyingi birinchi to‘g‘ridan-to‘g‘ri saylovlardan buyon birinchi turda mag‘lub bo‘lgan hech bir nomzod ikkinchi turda g‘alaba qozonmagan. Birinchi turdagi mag‘lubiyatdan so‘ng chap qanot tarafdorlari «Bolsonaru hech qachon» shiori ostida ommaviy mitinglar uyushtirib, ijtimoiy tarmoqlardagi zaif strategiyani qayta ishladilar; saylovchilar faolligi oshdi — ovoz bermaganlar ulushi 21 foizdan 19 foizga tushdi. Rio-de-Janeyroda otashfashlar va vuvuzelalar ovozlari yangradi, Mehnat partiyasi rangi — qizil kiyimdagi minglab odamlar San-Paulu ko‘chalariga chiqdi. Prezidentning o‘zi ijtimoiy tarmoqlarga joylagan videoda San-Pauludagi mehmonxonada yulduz shaklidagi qizil ko‘zoynak taqib, quvonchdan sakrab yubordi; u keyinchalik shu yerda matbuot anjumani o‘tkazishi kerak edi. Braziliyada bo‘lgan Flaviu Bolsonaru hozircha munosabat bildirmadi. Lula tarafdori, 42 yoshli yurist Julio Kanelu g‘alabani «xalqning — ko‘chada va tarmoqda — safga chiqishi» natijasi deb atadi.

Bo‘lingan mamlakat va saylov kampaniyasi

Janjal va o‘zaro ayblashlar bilan kechgan kampaniya 200 milliondan ortiq aholiga ega mamlakatdagi chuqur bo‘linishni yuzaga chiqardi. 45 yoshli Flaviu Bolsonaru o‘zini otasiga qaraganda xilma-xilroq va «quvnoqroq» siymo sifatida ko‘rsatishga harakat qilib, jinoyatchilik, qimmat hayot va turg‘unlikdan charchagan konservatorlar va kamroq mafkurali saylovchilarni birlashtira oldi. Ovoz berish Oliy sudning oxirgi paytdagi qarori tufayli murakkablashdi — Lula murojaatiga binoan ovoz berish muddati ikki soatga uzaytirildi. U bir qancha shaharlarda avtobuslar marshrutlardan olib tashlangani, bu esa fuqarolarga ovoz berish imkonini yo‘q qilgani haqida ma’lumot bergan edi. Xabarlariga ko‘ra, ko‘plab saylovchilar ikkala tomonning qo‘rqitishlari fonida «kichik yovuzlik»ni tanlagan.

Og‘ir sharoitlarda to‘rtinchi muddat

Shimoli-sharqda savodsiz dehqonlar oilasida qashshoqlikda o‘sib katta bo‘lgan Lula birinchi marta 2003-yilda prezident lavozimini egalladi va 2006-yilda qayta saylandi. 18 oydan ortiq qamoqda bo‘lishiga sabab bo‘lgan korrupsiya janjalidan so‘ng (ayblovlar protsessual asoslarda bekor qilingan, biroq u hozir ham ta’qib qilmoqda) u 2022-yilgi saylovlar natijasida lavozimga qaytdi. Inflatsiya va ishsizlik pasayib, millionlab odamlar ochlikdan chiqarilgan uchinchi muddatda ham Bolsonaru tarafdorlarining ko‘plari iqtisodiyot va jinoyatchilikdan norozi edi. To‘rtinchi muddat boshlanishida Lula dushman o‘ng qanotli Kongress, kutilayotgan iqtisodiy o‘sishning sekinlashuvi, xavfsizlik muammolari hamda Donald Tramp boshchiligidagi AQShning tijorat-diplomatik bosimi bilan yuzma-yuz kelmoqda; kampaniya suverenitet mavzusi atrofida qurilgan edi — Lula raqibi uni «Amerika bayrog‘i ostida boshqarishni» istashda ayblagan edi. 2030-yilga kelib uning yoshi 85 ga yetadi, hokimiyatdagi umumiy staji esa 16 yilga yetadi.

Natijaning ahamiyati

AFP xulosasiga ko‘ra, Lulaning g‘alabasi Braziliyani konservativ to‘lqindan qutqarish imkonini berdi— bu to‘lqin AQSh prezidenti Donald Tramp qo‘llab-quvvatlashi bilan Argentinani, Chili, Kolumbiya va Peruni allaqachon o‘ng tomga og‘dirib qo‘ygan edi. Mamlakat uchun bu natija prezidentga qarshi ovoz bergan saylovchilarning deyarli yarmi bilan chap qanot hokimiyatining saqlanishini anglatadi — keltirilgan faktlarga ko‘ra, bu Kongress bilan o‘zaro munosabatlarga tarang ohang beradi. Yangi muddatning eng yaqin masalalari deyarli iqtisodiyotning sekinlashuvi va jinoyat guruhlari faoliyat yuritadigan hududlarda xavfsizlik bo‘ladi.