Kea — «Kiklad darvozasi»: Iulidaning rangli ko‘chalari, katikiyalar va suv tegirmonlari

Yuqori mavsumdan tashqarida tanlaydigan orol

Kiklad orollari har yozda millionlab dam oluvchilarni qabul qiladi, biroq Euronews kuzatishicha, so‘nggi yillarda arxipelag sayyohlarni tobora ko‘proq faqat plyaj bilan cheklanmaydigan qilib jalb qilmoqda: ular bahor va kuzda piyoda marshrutlar, arxeologiya va arxitektura uchun keladi. Shunday orollardan biri — arxipelagning eng g‘arbiy oroli Kea, ya’ni Tzia. Unga «Kiklad darvozasi» deyiladi: Afina porti Lavriondan uni atigi 16 dengiz mili ajratib turadi, bu esa orolni arxipelagda materikdan eng oson yetib boriladigan orolga aylantiradi.

Oq-ko‘k Kikladlar haqidagi stereotipni buzadigan poytaxt

Orol poytaxti Iulida (Xora) — Keaning to‘rt qadimiy polisidan biri va orolning ichki qismida joylashgan yagona polis: tarixan u savdo markazi bo‘lgan. Shahar Kastro va Mila tepaliklari yon bag‘irlarida amfiteatr shaklida qurilgan, va 1978-yildan beri muhofaza qilinadigan an’anaviy aholi punkti maqomiga ega. Odatdagi oq uylar o‘rniga bu yerda shahar va neoklassik uslub ta’siri yaqqol ko‘rinadi — tarixiy meriya binosini 1892-yilda mashhur me’mor Ernst Ziller loyihalashtirgan.

Suvog‘ ostidagi rang va qizil miltos

2019-yildan buyon lavozimda ishlayotgan amaldagi mer Rena Velissaropulu Euronews’ga Tzia har doim «rangli» orol bo‘lganini tushuntiradi: yunonlarni uylarni oq-ko‘k rangga bo‘yashga Metaksas rejimi davrida (ruscha nashrda 1930-yillar, inglizcha nashrda 1936–1940-yillar ko‘rsatilgan) asosan sanitariya jihatidan majbur qilishgan. Lekin mer aytishicha, to‘kilgan eski suvog‘ ostida deyarli har doim rang topiladi. Ayniqsa muhim rol o‘ynagan miltos — Otzia hududidagi g‘orlarda qazib olingan kulrang-qizil tusdagi mineral bo‘lib, qadimda u Afina shahriga eksport qilingan; mer uning rangini Knossos saroyi freskalari bilan solishtiradi.

Katikiyalar: chet elliklarga o‘tib ketayotgan chorva hovlilari

Poytaxtdan tashqaridagi tepaliklarda katikiya (yoki kafikiya) deb ataladigan an’anaviy toshdan qurilgan dehqon hovlilari tarqalgan. Chorak asr davomida duradgorlik va toshchilik bilan shug‘ullangan va qadimiy Karthea teatri qazilmalarida besh yil ishtirok etgan mahalliy aholi Dinos Vrettos jurnalistlarga bunday hovlining tuzilishini ko‘rsatdi: bu dehqon yoki chorvadorning mavsumiy ish joyi bo‘lgan, oilaning doimiy uyi esa har doim Iulidadagi uy bo‘lgan. Poytaxtdagi uy odatda sep sifatida ayolga, oroldagi tashqaridagi hovli esa erkakka o‘tgan. Dehqonlar shimoliy shamollar tufayli tepalik cho‘qqilarida hovli qurmagan va yozgi jazirama tufayli daralarga tushmagan, qurilish uchun toshlar esa qadimiy binolardan olingan. Vrettos kuzatishicha, katikiyalarning deyarli barchasi egasini almashtirgan: ularni asosan chet elliklar sotib olmoqda, biroq ular binolarni dastlabki holatda saqlashga harakat qiladi.

Milopotamos suv tegirmonlari

Orolning yana bir belgisi — Fleas buloqi yonidagi Milopotamos hududidagi 11 ta suv tegirmoni. Ular, ehtimol, Usmonlilar hukmronligi davriga tegishli, Ikkinchi jahon urushigacha ishlagan va 1980-yillarga kelib bo‘sh qolgan. Bugungi kunda bitta tegirmon yashash uchun ishlatilmoqda, yana bittasi sayyohlar uchun ishlaydi. Merosni saqlash bilan shug‘ullanadigan aviatsiya faxriysi Savvas Mihail: «Zamonaviy bolalar odamlar qanday yashagan va mehnat qilganidan umuman xabardor emas. Biz bu an’anani saqlab qolishimiz shart, shunda yosh avlod o‘z merosini tushunadi. Bu tegirmonlar ish uchun endi kerak bo‘lmasa ham, kamida bittasi tirik qolishi kerak», — deb uning so‘zlarini Euronews’ning ruscha nashri keltiradi.

O‘quvchi bilishi lozim bo‘lgan narsa

Orolda doimiy ravishda taxminan 2 500 kishi yashaydi va Euronews qayd etishicha, turizmning o‘sishiga qaramay Kea an’anaviy qiyofasini saqlab qolmoqda. Material Euronews’ning bitta reportajining ikki versiyasi — rus va inglizcha nashrlari asosida tayyorlangan; ular mohiyatan bir-biriga mos keladi va faqat Metaksas rejimining sanalashi bo‘yicha tafsilotlarda farq qiladi. Nashr sayyohlik yo‘riqnomasi xarakteriga ega: bu yangi voqea haqidagi xabar emas, balki yuqori mavsumdan tashqarida sayyohlar tobora ko‘proq boradigan orol merosi haqidagi hikoya.