Audi AQShdagi birinchi zavodiga 4 mlrd dollar investitsiya kiritadi: bitim Germaniyada tanqidga uchradi

Saylovoldi kampaniyasining cho‘qqida e’lon qilinishi

AQSh prezidenti Donald Tramp shanba kuni Audi kompaniyasining AQSh hududida o‘zining birinchi zavodini qurish uchun taxminan 4 mlrd dollar (3,6 mlrd yevro) investitsiya kiritish rejasini e’lon qildi. Bayonot 3-noyabrga belgilangan Kongressga o‘rtacha muddatli saylovlaridan bir hafta oldin Respublikachilar partiyasi uchun muhim shtat bo‘lgan Jorjiyada o‘tkazilgan saylovoldi mitingda yangradi. Audi rejani tez orada tasdiqladi: zavod Meykon shahri yaqinida quriladi, qurilish ishlari kelgusi yili boshlanadi, yiliga 200 mingtagacha avtomobil ishlab chiqarish esa 2030-yillar boshida yo‘lga qo‘yilishi rejalashtirilgan. Zavodda amerika bozori uchun premium yo‘ltanlamas avtomobillar ishlab chiqariladi; kompaniya bu bozorni «dunyodagi eng muhim premium bozorlardan biri» deb atagan.

Kompaniya motivatsiyasi va tariflar roli

Tramp Audi qarorini o‘zining Yevropa avtomobillariga qo‘ygan 15 foizli bojlar bilan bog‘lab, «bu tariflar bo‘lmasa sodir bo‘lmas edi» dedi. Kompaniya o‘zi esa investitsiya biznesning o‘sishi va barqarorligi uchun kiritilayotganini ta’kidlaydi. «Bizda Amerikada Audi uchun ancha ambitsiyali rejalar bor. AQSh — dunyodagi eng muhim premium bozorlardan biri va biz o‘z salohiyatimizni hali to‘liq ochib bermaganmiz», — dedi mitingda Tramp bilan birga chiqqan kompaniya rahbari Gernot Dyollner. Shu bilan birga, bojlar kompaniyaga sezilarli zarba berayotgani sir emas: Audi ma’lumotlariga ko‘ra, tariflar tufayli qo‘shimcha xarajatlar o‘tgan yil ichida taxminan 1,2 mlrd yevro (1,3 mlrd dollar)ni tashkil etgan. Audi uchun ikkinchi yirik bozordagi brend savdosi 160 mingdan ortiq mashina sotilgan bo‘lsa-da, 16 foizga qulagan — bu keskin raqobat va Trampning elektromobillar subsidiyalarini bekor qilishi fonida sodir bo‘ldi. Deutsche Welle havola qilgan tarmoq tahlilchilarining bahosiga ko‘ra, mahalliy ishlab chiqarish kompaniyaga tarif yukidan qochishga yoki uni kamaytirishga imkon beradi.

Qisqartirishlar fonida Germaniyadagi tanqid

Germaniyada bu bitim qattiq tanqidga sabab bo‘ldi, chunki nemis avtopromi og‘ir davrni boshdan kechirmoqda: davlat subsidiyalari ko‘magidagi xitoy raqobatchilar elektromobillarga o‘tishda oldinga chiqib ketdi, BMW, Mercedes-Benz va ularning bosh kompaniyasi Volkswagen Group esa foyda pasayishi haqida ogohlantirishlar e’lon qilgan edi. Volkswagen 2030-yilgacha 100 mingtagacha ish o‘rnini qisqartirishga tayyorlanyapti, taxminan 15 ming xodimi ishlaydigan Audi Neckarsulm zavodi esa yopilish xavfi ostida qolgan to‘rtta korxona jumlasiga kiradi. Asosiy tanqid Dyollnerning respublikachilar mitingida qatnashganiga qaratildi. SPD vakili Izabel Kademartori buni «Germaniyaga qarshi savdo urushi olib borayotgan avtokratning kampaniyasiga ko‘mak berish» deb atadi va bu «Volkswagen konsernining tarixi hisobga olinganda, ayniqsa, sharmandalik» degan. IG Metall kasaba uyushmasi raisi Kristiane Benner chiqishni «haddan tashqari noqulay, siyosiy jihatdan maqbul bo‘lmagan va kompaniyaga yarashmaydigan» deb baholadi, VW ishlab chiqarish kengashi raisi Daniela Kavallo esa Dyollner o‘zini Trampning «propaganda shousida qo‘g‘irchoqqa aylantirishga» yo‘l qo‘yganini aytdi. Shu bilan birga, Kavallo amerika zavodi konsern AQSh bozoridagi ulushini oshirishi kerakligi sababli biznes mazmuniga ega bo‘lishi mumkinligini tan oldi. Audi vakili investitsiyani «Germaniyaga qarshi qaror emas, balki global raqobatbardoshligimizni mustahkamlash qadami» deb atadi, kompaniya nazorat kengashi raisi Manfred Dyoss esa kelajakni faqat tejamkorlik bilan ta’minlab bo‘lmasligini aytib, «Investitsiya kiritish uchun jasorat kerak» dedi.

Saylovlar va umumiy kontekst

Deutsche Welle bahosiga ko‘ra, e’lon 3-noyabrdagi o‘rtacha muddatli saylovlariga bag‘ishlangandek ko‘rinadi va uni Jorjiyada o‘tkazish mahalliy respublikachilar nomzodlarini qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan strategik yurish sifatida namoyon bo‘lmoqda. Oq uyga qaytgach, Tramp dunyoning yetakchi avtomobil ishlab chiqaruvchilarini zavodlarini AQShga ko‘chirishga undash uchun tariflar va siyosiy bosimdan foydalanmoqda: Audi Stellantis va Toyotadan keyin bu yo‘ldan bormoqda, Honda esa yangi amerika zavodi bo‘yicha muzokaralar olib bormoqda, General Motors va Ford esa ichki ishlab chiqarishni oshirishga va’da berdi. Bitta e’lon ko‘plab saylovchilarning kayfiyatini o‘zgartirishi dargumon bo‘lsa-da, u Trampning asosiy va’dalaridan biri — AQShda sanoat ishlab chiqarishini qayta tiklash — ga mos keladi.

Bu nima uchun muhim

Audi qarori Trampning tarif siyosati jahon avtomobilsozligi geografiyasini qanday o‘zgartirayotganini ko‘rsatadi: bojlar tufayli yiliga 1,2 milliard yevro zarar ko‘rgan kompaniya ishlab chiqarishning bir qismini AQShga ko‘chiryapti, Germaniyada esa zavodlar yopilish xavfi ostida qolmoqda, Volkswagen esa 100 ming ish o‘rnini qisqartirishga tayyorlanmoqda. Nemis xodimlari uchun bu ishlab chiqarishning okean nariga yanada ko‘chish xavfini anglatadi, Jorjiya shtatining amerikalik saylovchilari uchun esa 3-noyabr saylovi oldidan bir hafta qolganida respublikachilar argumentiga aylangan yangi 4,5 ming ish o‘rni bo‘ldi. Amaliy oqibat: AQShda mahalliy ishlab chiqarish Audi’ga tarif yukini kamaytirish imkonini beradi, ammo ayni paytda nemis sanoatidagi bandlikka bosimni kuchaytiradi.