Asosiy ma’lumotlar
- Mahalliy vaqt bilan soat 14:00 holatiga faollik 46 foizni tashkil etdi — bu 2023-yil dekabridagi saylovga nisbatan deyarli bir million kishiga ko‘p
- Mahalliy vaqt bilan soat 14:00ga kelib saylovchilar faolligi 46 foizni tashkil etdi — bu 2023-yil dekabrdagi saylovlarga nisbatan deyarli bir million nafarga ko‘p
- Saylovlar Novi-Sad vokzalidagi soyabon qulashi, 16 kishi halok bo‘lgani oqibatidagi ikki yillik talabalar noroziliklaridan so‘ng bo‘lib o‘tdi
- Talabalar 8210 uchastkaning har biriga kamida ikki nafar kuzatuvchi yuborgan; kuzatuvchilar va jurnalistlarga hujumlar haqida xabarlar kelgan
- Talabalar 8210 ta saylov uchastkasining har biriga kamida ikki nafar kuzatuvchi yubordi; kuzatuvchilar va jurnalistlarga hujum qilingani haqida xabarlar bor edi
Hokimiyat va talabalar harakati qarama-qarshiligi fonida rekord darajadagi saylovchilar faolligi
Serbiyada o‘tkazilayotgan muddatidan oldingi parlament saylovlarida dastlabki ma’lumotlar rekord darajadagi faollikni ko‘rsatmoqda: mahalliy vaqt bilan soat 14:00 holatiga (GMT 13:00) saylovchilarning 46 foizi ovoz bergan — bu 2023-yil dekabridagi oldingi saylovning shunday paytiga nisbatan deyarli bir million kishiga ko‘p. Buni BBC News xabar qilmoqda, uning muxbiri Belgraddan reportaj olib bormoqda. Saylov uchastkalari oldida yirik shaharlarda ham, kichik shaharlarda ham, shuningdek chet elda — Lyublyana, Myunxen, Los-Anjeles va Chikagoda navbatlar hosil bo‘lgan; Parijda serblar kuchli yomg‘ir ostida ovoz berish navbatida turishgan.
Saylovning mohiyati: hokimiyatning davomiyligi yoki o‘zgarishi
Saylovlar Aleksandr Vuchich tomonidan ikki yillik talabalar noroziliklaridan so‘ng belgilangan edi, ular 2024-yilda Novi-Sad vokzalidagi soyabonning qulashi oqibatida 16 kishi halok bo‘lganvoqeasidan kelib chiqqan edi; bu fojia mamlakatdagi korrupsiya va e’tiborsizlik ramzi sifatida qabul qilingan. BBC ma’lumotlariga ko‘ra, yuqori faollik antikorrupsiyaviy «Talabalar ro‘yxati»ning Vuchich va 2012-yildan beri hokimiyatda bo‘lgan Serbiya taraqqiyot partiyasini (SNS) hokimiyatdan olib tashlash umidlarini kuchaytirmoqda. Harakat manifesti noroziliklarni bostirish chog‘ida qoidabuzarlik qilgan amaldorlarni lavozimidan chetlashtirish, davlat korxonalariga partiya sodiqlarini tayinlash amaliyotini tugatish va jamoat teleradiokompaniyasini siyosiy nazoratdan ozod qilish nazarda tutilgan. Vuchich va SNS korrupsiya va ommaviy axborot vositalariga ta’sir o‘tkazishga urinishlarni rad etadi. BBC qayd etishicha, ko‘pchilik sharhlovchilar yakuniy faollik 65 foiz va undan yuqori bo‘lsa, bu talabalarga foyda keltirishi fikrida.
Nomzodlar va tomonlarning pozitsiyalari
Ikki muddat prezidentlik qilgan va uchinchi muddatga huquqi yo‘q Vuchich SNS ro‘yxatini boshqargan (partiya byulletenda birinchi raqam ostida boradi) va 2017-yilda tark etgan bosh vazir lavozimiga qaytishga umid qilmoqda. U pensiya va davlat sektori maoshlarini oshirish, sog‘liqni saqlashga investitsiyalarni va’da qiladi, Serbiyaning Yevropa Ittifoqidagi a’zoligini qo‘llaydi, biroq Ukrainadagi urush tufayli Rossiyaga qarshi sanksiyalar joriy etishdan bosh tortadi. «Talabalar ro‘yxati» (byulletenda uchinchi raqam) boshqacha shakllangan: universitet fakultetlaridagi yig‘ilishlar shifokorlar, aktyorlar, olimlar va sportchilar bo‘lgan 250 nomzodni tanlagan; ro‘yxatga Novi-Sad universiteti professori Ilija Srdanovich boshchilik qilmoqda.
Taranglik va qonunbuzarliklar haqidagi xabarlar
Mamlakatda taranglik yuqori: Belgradda politsiya Respublika saylov komissiyasi (RIK) atrofidagi ko‘chalarni to‘sib qo‘ygan. SNS tomonidan saylov natijalarini qalbakilashtirilishidan cho‘chagan talabalar mamlakatdagi 8210 uchastkaning har biriga kamida ikki nafar kuzatuvchi yuborgan. Ijtimoiy tarmoqlarda janubiy Nish shahridan video tarqatilgan bo‘lib, yozuv mualliflari ta’kidlaganidek, «shaxsiy ziyofat» degan yozuvli kafeda byulletenlar oldindan to‘ldirilgan — bu «zanjirli ovoz berish» deb ataladigan amaliyot; ishtirokchilar suratga olinayotganini sezgach, qog‘ozlarni yashirgan. Shuningdek, bir qancha uchastkalarda kuzatuvchilar va jurnalistlarga hujum qilingani haqida xabarlar kelgan. Bosh vazirning sobiq o‘rinbosari Jarko Korach BBCga bergan izohida sodir bo‘layotgan voqeani «yangi tarixda misli ko‘rilmagan tajriba» deb atagan, «Talabalar ro‘yxati» nomzodlari bir-birini tanimasini qayd etib, ular g‘alaba qozonsa nima bo‘lishini oldindan aytib bo‘lmasligini aytgan. Uning fikricha, ovoz berish natijalari yaqin chiqib, ikkala tomon g‘alaba haqida bayonot beradigan bo‘lsa, mamlakatni haftalar yoki oylab siyosiy beqarorlik kutishi mumkin.
Kontekst va ma’lumotlarning cheklovlari
Saylovchilar soni 6,45 million kishini tashkil etadi, aholi soni esa 6,53 million— bu, BBCning qayd etishicha, saylov ro‘yxatlarining ishonchliligi haqida savollar tug‘diradi; ovoz berish huquqi Kosovodagi serblar hamda qo‘shni Bosniyadan bo‘lgan ikki fuqarolikni saqlab qolgan shaxslarga ham tegishli. Ovoz berish soat 20:00da yakunlanadi, dastlabki natijalar ma’lumotlari taxminan ikki soatdan keyin kutilmoqda. Muharrir qayd etadi: keltirilgan qonunbuzarliklar haqidagi ma’lumotlar — bu xabarlar va tarqatilayotgan videolar bo‘lib, tekshiruvlarning tasdiqlangan yakunlari emas; yakuniy natijalar va ularga nisbatan tomirlarning munosabati nashr paytida noma’lum. Voqea muhim, chunki SNS hokimiyat yillarida birinchi marta Novi-Saddagi fojia ortidan yuzaga kelgan noroziliklar o‘sib yetgan muxolifat harakati hokimiyatga haqiqiy da’vo qilmoqda — natijadan mamlakatni boshqarishning mavjud modeli saqlanib qolishi bog‘liq, yaqin natija esa, Korachning baholashicha, uzoq cho‘ziladigan beqarorlikka olib kelishi mumkin, bu esa bugun kechqurun yakunlarni kutayotgan Serbiya fuqarolariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir qiladi.
Rasm manbasi, Reuters Serbiyaning ikkinchi yirik shahri Novi-Saddagi saylov uchastkasi oldida navbat turgan odamlar
Rasm manbasi, Reuters Poytaxt Belgradda ovoz berish uchun navbatda kutayotgan odamlar
Rasm manbasi, EPA SNS nomzodi Aleksandar Vuchich saylov uchastkasida navbatda kutib turmoqda
Rasm manbasi, Guy Delauney/BBC Ilija Srdanovich Studentlar ro‘yxatining 250 nafar nomzodi ro‘yxatida birinchi o‘rinda turadi, biroq g‘alaba qilsa ham Serbiyani boshqarishi shart emas
