O‘zbekiston Ichki ishlar vazirligi tizimiga 35 yil to‘ldi: ekspertlar islohotlar zaruratini muhokama qildi

Tizimning 35 yilligiga bag‘ishlangan davra suhbati

Bu yili O‘zbekiston ichki ishlar tizimiga 35 yil to‘ldi. Shu munosabat bilan, xodimlarning kasb bayrami ham qo‘shilib, Gazeta nashri huquq himoyachisi Abdurahmon Toshanov va siyosatshunos Hamid Sodiq ishtirokida muhokama o‘tkazdi. Nashr suhbatga Ichki ishlar vazirligi vakili ham taklif etilganini, biroq idoradan hech kim kelmaganini qayd etadi. Suhbatning to‘liq yozuvi Gazeta YouTube kanalida e’lon qilingan; materialni Dilshoda Shomirzayeva tayyorlagan.

Tizimning qamrovi va tuzilmasi

Abdurahmon Toshanov quyidagi ma’lumotlarni keltirdi: bugungi kunda O‘zbekiston Ichki ishlar vazirligi xodimlari soni 143 500 nafardan oshadi. Uning aytishicha, bu mamlakatdagi eng yirik kuch tuzilmasi bo‘lib, Milliy xavfsizlik yoki prokuraturadan ikki-uch, hatto to‘rt barobar katta. U vazirlikning bir qancha vakolatlari keyinchalik Milliy gvardiyaga o‘tkazilganini eslatdi, biroq tizim uning baholashicha, ma’muriy-buyruqbozlik tamoyillariga qurilgan «juda katta armiya» bo‘lib qolmoqda va uni, suhbatdoshning fikricha, qanchadan-qancha vaqt oldin politsiyaga aylantirish, ortiqcha tuzilmalarni qisqartirish va bir qancha vazifalarni boshqa idoralarga taqsimlash kerak edi. Toshanov, shuningdek, idora rahbarlarining an’anaviy ravishda hukumatda salmoqli o‘rin egallaganini qayd etib, sobiq vazirlar Zokir Almatov va Baxtiyor Bobojonovni hamda idoraning hozirgi rahbari Aziz Toshpo‘latovni misol keltirdi.

«Kolonial» meros va kadrlar masalasi

Hamid Sodiq, o‘zining aytishicha, o‘zi o‘n yil shu tizimda o‘qigan va ishlagan, mustaqillikdan so‘ng O‘zbekiston ichki ishlar organlari kolonial davrdan butunlay meros bo‘lib qolgan modelni qabul qilganini, unda xalq asosiy xavf sifatida qaralganini va ustuvor vazifa hokimiyat hamda elitaning himoyasi ekanini hisoblaydi. Uning baholashicha, mamlakatda ma’lum erkinliklar paydo bo‘lgan 2016-yildan keyin ilgari «institutsional qo‘rquv»ga tayanib turuvchi idora nufuzi pasaya boshlagan, OAV va blogerlarning ochiqligi esa kadrlar tanqisligini yanada chuqurlashtirgan. U xodimlarning haddan tashqari yuklanganligi, past maosh va psixologik bosimni asosiy muammolar sifatida ko‘rsatib, tizim uchun mas’ul shaxslardan «kolonial» belgilardan qanday qutulish kerakligi savoliga javob berishni so‘radi. Uning so‘zlariga ko‘ra, faqat shundan keyin xodimlar boshliq ko‘rsatmasiga emas, balki «adolat tomonidan» chiqib, ham hokimiyatni, ham xalqni himoya qila oladi.

Huquqiy asos va idoraga baho

Toshanov politsiyaga ishonchsizlik — AQSh, Hindiston va Malayziya ham qamrab olgan jahon miyosidagi tendensiya ekanini qayd etdi. U idora faoliyati uzoq vaqt faqat vaqtinchalik nizom bilan tartibga solinganini eslatdi: ichki ishlar organlari to‘g‘risidagi qonun faqat 2015-yildan keyin qabul qilingan, uning baholashicha, to‘liq hajmda emas; Islom Karimov hukumatiga qonun qabul qilishga chaqirib, huquq himoyachilarining murojaatlari javobsiz qolgan. Suhbatdosh, shuningdek, yil boshida ichki ishlar vaziri bilan suhbat qilganini va vazir hazil qilib, avval militsiyaga maktabni uchlik va to‘rtlik baholar bilan tugatganlar kirganini aytganini so‘zladi — Toshanovning fikricha, bunday tan olinish kadrlar sifatining pastligidan dalolat beradi. U, shuningdek, idoraning yaqinda o‘tkazilgan matbuot anjumanini tanqid qildi, unda, uning so‘zlariga ko‘ra, blogerlar va jurnalistlarga qarata tahdidlar yangragan.

Bu nima uchun muhim

Muhokama O‘zbekistonning barcha aholisiga tegishli, chunki Ichki ishlar vazirligi — mamlakatdagi eng ko‘p sonli kuch tuzilmasi bo‘lib, aholi bilan bevosita ishlaydi. Keltirilgan faktlardan ko‘rinib turibdiki, tizimni isloh qilish, uning huquqiy bazasi va kadrlar bilan ta’minlash masalalari hali ham ochiq qolmoqda, idoraning o‘zi esa muhokamaga vakil yubormasdan, ochiq muloqotdan qochdi. Idoraning bu da’volar bo‘yicha pozitsiyasi rasman taqdim etilmagani uchun baholar taklif etilgan ekspertlarning shaxsiy fikri sifatida qolmoqda.