O‘zbekiston Samarqandni fors merosining bir qismi sifatida yoritilgani uchun Eron elchisini chaqirdi

Eron elchisiga norozilik notasining berilishi

23-oktabr Erondagi favqulodda va muxtor elchi Muhammad Ali Iskandariy O‘zbekiston Tashqi ishlar vazirligiga chaqirildi, u yerda unga o‘zbek tomonining qat’iy noroziligini bildirgan norozilik notasi berildi. Buni tashqi siyosat idorasining matbuot xizmati xabar qildi; vazirlik matbuot kotibi Omonulla Fayziyov ma’lumotni Kun.uz nashriga tasdiqladi. Sabab sifatida bir qator eron diplomatik vakolatxonalarining X ijtimoiy tarmog‘idagi e’lonlari ko‘rsatilgan bo‘lib, TIV baholashicha, ular Samarqand tarixiy-madaniy merosini bir tomonlama talqin qilgan va undan siyosiy maqsadlarda foydalanilgan.

Diplomatik nizoga nima sabab bo‘ldi

Nizo shundan boshlandiki, 19-oktabrda AQSh davlat kotibi Marko Rubio Samarqandga tashrifi chog‘ida Registon maydonida video murojaat yozib oldi, unda shaharning xalqaro savdodagi tarixiy roliga e’tibor qaratdi. Shundan so‘ng Eronning Armanistondagi, Zimbabvedagi va Bolgariyadagi elchixonalari Rubio ishtirokidagi foto va videolarni e’lon qilib, Samarqand me’moriy yodgorliklarini fors yoki eron-islom sivilizatsion merosining bir qismi sifatida taqdim etdi. Armanistondagi elchixona Rubio turgan joy — fors sivilizatsiyasi va me’morchiligining bir qismi— ekanini bildirdi; Zimbabvedagi diplomatik missiya Registon arklari eron-islom sivilizatsiyasiga xos belgi deb atadi; Bolgariyadagi elchixona esa Rubio fors merosi fonida suratga tushganini yozdi.

O‘zbekiston TIVning pozitsiyasi

Elchi bilan uchrashuvda o‘zbek tomoni Samarqand, Buxoro, Xiva va mamlakatning boshqa tarixiy shaharlar merosi ko‘p asrlar davomida shakllangan tarixiy-madaniy taraqqiyotning ajralmas qismi ekanligini, Samarqand ko‘rinishi esa o‘zbek xalqining asrlar davomidagi tarixi, davlatchilik an’analari va madaniy taraqqiyotini aks ettirishini ta’kidladi. TIV diplomatik vakolatxonalar rasmiy resurslaridagi materiallar o‘zaro hurmat va ishonch tamoyillariga mos kelishi hamda tarixiy-madaniy masalalarni siyosiylashtirishga olib kelmasligi kerakligini bildirdi. Eron tomoniga tegishli e’lonlarni ijtimoiy tarmoqlardan o‘chirish va bunday holatlarning takrorlanmasligi uchun chora ko‘rish talab qilib qo‘yildi. Shu bilan birga, idora O‘zbekiston Eron bilan o‘zaro hurmat va ishonchga asoslangan munosabatlarini qadrlashini, ammo o‘z merosini bir tomonlama talqin qilish masalasida prinsipial pozitsiyasini saqlab qolishini qayd etdi.

Voqeaning ahamiyati

Voqea tarixiy merosning madaniy mansubligi masalasi ikki tomonlama munosabatlarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini ko‘rsatadi: Toshkent rasmiy nota bilan javob berdi, garchi ayni paytda Tehron bilan munosabatlar qadrini ta’kidlagan bo‘lsa ham. Amalda bu eron diplomatik missiyalarining muayyan e’lonlarini ijtimoiy tarmoqlardan o‘chirish talabi hamda tarixiy-madaniy mavzularni yoritishda ularga og‘zaki bayon qilinmagan xulq-atvor standartining belgilanishini anglatadi. Eron e’lonlarni o‘chirish talabini bajarganmi yoki eron tomonidan qandaydir reaksiya kuzatilganmi — hozircha noma’lum; manbalar bunday ma’lumot bermagan.