Isroil Xevronda keng ko‘lamli operatsiya o‘tkazmoqda: ikki askar halok bo‘lganidan keyin yuzlab falastinlik oila ko‘chirildi

Kontrol punktga hujumdan keyingi operatsiya

Isroil kuchlari shanba kuni, 24-oktabrda G‘arbiy qirg‘oqdagi Xevron shahrida keng ko‘lamli operatsiyani boshladi — bir kun oldin ikkita falastinlik qurolli shaxs shahar yaqinidagi kontrol punktda ikki isroillik askarni o‘ldirib, yana uch kishini yaralagan edi. Euronews ma’lumotiga ko‘ra, ikkala hujumchi otishma paytida o‘ldirilgan. Bosh vazir Benyamin Netanyaxu juma kuni operatsiyani e’lon qilib, hujum joyi atrofidagi binolar va qurolli shaxslar chiqqan mahallalar «yo‘q qilinishini» aytdi deb, deb yozadi BBC News. Armiya qurolli shaxslar faoliyat yuritgan hududda «nuqtali, maqsadli va puxta tekshiruvlar» o‘tkazayotgani hamda operatsiya bir necha kun davom etishini ma’lum qildi.

Uylarni buzish va aholini ko‘chirish

BBC News ma’lumotiga ko‘ra, isroil buldozerlari uylar va tijorat obyektlarini buzdi; tarmoqqa chiqarilgan kadrlarda kamida bitta ko‘cha butunlay tekislanganga o‘xshaydi. Mudofaa vaziri Isroel Kats operatsiya Ayin Dir-Baxa va Farsh al-Xava mahallalariga qaratilganini, uylar, biznes, sanoat obyektlari va infratuzilmaga zarar yetganini ma’lum qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, taxminan 2 000 kishi ko‘chirilgan, o‘nlab oilalar ochiq osmon ostida tunlagan, ba’zilari avtomobilsiz chiqib ketish buyrug‘ini olgan; uylar buzish uchun bo‘yoq bilan belgilangan. Kats ma’lumotlariga ko‘ra, armiya taxminan 0,35 kv.km maydonni egallagan shahar hududidan jami 2 500 kishini ko‘chirishni rejalashtirmoqda. Zarar ko‘rgan oilalar soni bo‘yicha baholar turlicha: Xevron meri Yusuf al-Ja‘bari va faol Issa Amro taxminan 250 oila deydi, gubernator Xolid Dudin — 150, BBC materialida esa gubernator va mer o‘rinbosari kamida 200 oilani aytgan. Dudin sodir bo‘layotganni «voqea bilan hech qanday aloqasi yo‘q tinch aholiga qarshi jamoaviy jazo»deb atadi. Shahar o‘rab olingan: kirish va chiqish darvozalari transport uchun yopilgan, falastinliklar kontrol punktdan piyoda o‘tmoqda, deya Euronews Basma Radio telegram-kanaliga tayanib xabar beradi. Isroil armiyasi BBCning izoh so‘rovlariga javob bermadi.

Siyosiy kontekst va munosabat

Operatsiya seshanba kuniga belgilangan Isroil umumiy saylovidan bir necha kun oldin bo‘lib o‘tmoqda; so‘rovnomalarga ko‘ra Netanyaxu sobiq Bosh shtab boshlig‘i Gadi Eizenkot boshchiligidagi muxolifat bloki bilan teng kuchda kurashmoqda. Netanyaxu o‘z partiyasining saylovoldi tadbirlarini bekor qilib, himoya ekipirovkasida Xevronga keldi va dedi: «Aholini ko‘chirib chiqaramiz, uydan uyga yurib, topilgan qurollarni olib qo‘yamiz va butun terror infratuzilmasini yo‘q qilamiz». U, shuningdek, 1967-yildan beri G‘arbiy qirg‘oqdagi eng yirik harbiy operatsiya rejalari ko‘rib chiqilganini aytib, muddatni ochiq qoldirdi; Xevrondagi joriy operatsiya unga kirish-kirmasligi noma’lum. i24 kanaliga bergan intervyusida u Falastin ma’muriyatiga «juda katta so‘rpriz» bilan tahdid qildi. Milliy xavfsizlik vaziri Itamar Ben-Gvir Falastin ma’muriyatini demontaj qilishga chaqirdi, moliya vaziri Bezalel Smotrich esa G‘arbiy qirg‘oqda «G‘azada yoki Livan bo‘lganidek» kampaniya o‘tkazishni taklif etdi, deydi BBC News. Falastin ma’muriyati keyingi majburiy ko‘chirishlarning oldini olish uchun «qoralashdan tashqaridagi shoshilinch xalqaro chora-tadbirlar»ga chaqirdi. Xevron meri al-Ja‘bari operatsiya «saylovlar bilan bog‘liq» ekanini va Netanyaxu hamda uning vazirlari o‘ta o‘ng kuchlar va ko‘chmanchilar ovozlariga tayanmoqchi bo‘lganini aytdi. Euronews, shuningdek, Yesh Din inson huquqlari tashkilotining 26 kunda ko‘chmanchilarning 672 marta zo‘ravonlik qilgani haqidagi ma’lumotlarinikeltiradi, ularning deyarli yarmi zaytun yig‘imi bilan bog‘liq.

Bu nega muhim

Voqea harakati qattiq cheklangan Xevronning taxminan 200 ming aholisigategishli bo‘lib, yuzlab oila boshpanasiz qoldi; bundan tashqari, ko‘chirish miqyosi ham isroillik va falastinlik rasmiylar o‘rtasida bahsli mavzu bo‘lib qolmoqda. Operatsiya seshanba kuni bo‘ladigan Isroil saylovlariga bevosita ta’sir qiladi, chunki G‘arbiy qirg‘oqdagi xavfsizlik kampaniyaning asosiy mavzusidir. Amaliy jihatdan bu yaqin kunlarda uylarni buzish va shahar blokadasining davom etishini anglatadi: armiya operatsiya bir necha kun davom etishini ma’lum qilgan, Netanyaxu esa harbiy harakatlarning kengayishi mumkinligini e’lon qilgan.