Asosiy ma’lumotlar

  • Şrinkflyatsiya — narx özgarmagan holda mahsulot miqdorining kamayişi; bu amaliyot 2022-yildagi inflyatsiya çöqqisidan keyin tezlaşdi.
  • Yevropa Komissiyasining 2025-yilgi hisobotiga köra, YI iste’molçilarining 74 foizi narx pasaymasdan mahsulot kamayişini sezgan.
  • Fransiya, Avstriya va Ruminiya xaridorlarni ogohlantirişni talab qilmoqda; Yevropa Komissiyasi Italiya qoidalariga e’tiroz bildirmoqda, EuroCommerce esa mavjud qonunçilik yetarli deb hisoblaydi.

Şrinkflyatsiya nima

Şrinkflyatsiya — işlab çiqaruvçilar mahsulotning vazni, hajmi yoki miqdorini oldingi narxni saqlab qolgan holda kamaytiradigan amaliyot. CMS Belgium yuridik firmasining katta assotsi Loik de Xults tuşuntirişiça, xaridor xuddi şu mahsulotni xuddi şu qadoqda oladi, biroq xuddi şu pulga kamroq narsa oladi. Amaliyot yangi emas, biroq 2022-yildagi inflyatsiya çöqqisidan keyin Yevropada tez-tez uçray boşladi. Misollar: fransuz sirop işlab çiqaruvçisi 2019-yilda şişalar hajmini 750 ml dan 600 ml gaça qisqartirdi va Foodwatç guruhi ma’lumotlariga köra litr narxi 37 foizdan köproq oşdi; Germaniyada brend şokoladli batonçiklarni 100 g dan 90 g gaça kiçraytirdi, bu 2026-yilning mayida kompaniyaga qarşi sud qaroriga olib keldi; yana bir brend 2026-yilda odatdagi 100 g örniga 75 g li batonçiklarni joriy qildi.

Sabablar va qamrov

Yevropa Komissiyasining 2025-yilgi hisoboti ma’lumotlariga köra, iste’molçilarning 74 foizi narx pasaymasdan mahsulotlar kiçrayişini sezgan. Sabab — işlab çiqariş xarajatlarining ösişi. Yevropa çakana savdo va ulgurji savdo firmalarini ifodalovçi EuroCommerce boş direktori Kristel Delberg tuşuntirişiça, ba’zi işlab çiqaruvçilar narxlarni oşiriş örniga qadoq va miqdorni qisqartiradi. EuroCommerce raqobatbardoşlik direktori Lina Uittaker qöşimça qilişiça, umuman olganda xarajatlar ösişi zanjir böylab uzatiladi: agar energiya, xomaşyo, işlab çiqariş va qayta işlaş qimmatlaşsa, narxlar ösadi. YI da oziq-ovqat va alkogolsiz içimliklar narxlari 2021–2025-yillar oraliğida taxminan 33 foizga oşdi.

Işlab çiqaruvçilar mahsulotlarni qanday kiçraytiradi

Usullar xilma-xil: qadoqdagi böş joy, qalinroq materiallar, kötarilgan taglik. Strategiya psixologik effektdan foydalanadi — 5–7 foizli qisqartiriş sezilmay qolişi mumkin. Ba’zi kompaniyalar miqdor özgarişiga e’tiborni tortmasdan, «yangi retsept» yoki «yaxşilangan sifat» haqida reklama qiladi. Iste’molçilarga net weight (netto vazn) özgarişlarini kuzatiş, köp qadoqlardagi items (birliklar) sonini tekşiriş va narx belgilarida kilogramm yoki litr narxini soliştiriş tavsiya etiladi.

YI darajasidagi tartibga soliş va bahslar

Şrinkflyatsiyaga qarşi maxsus YI qonuni yöq: qadoqda net quantity (netto miqdor)ni va dökon polalarida kilogramm/litr narxini körsatiş talablari amal qiladi, Nodoğriston tijorat amaliyotlari töğrisidagi Direktiva esa faqat «aldovçi amaliyotlarni» taqiqlaydi. De Xults bu me’yorlar allaqaçon himoyani ta’minlaydi deb hisoblaydi: Gamburg sudi qadoqni saqlab qolgan holda hajmni kamaytirişni, iste’molçini yetarli darajada xabardor qilmaslikni aldovçi amaliyot deb tan oldi. Şu bilan birga, u xaridorlar taniş mahsulotning kiçrayişini sezmasligi mumkinligini tan oldi. 2025-yil 15-iyulda Yevropa Parlamentining içki bozor va iste’molçilar huquqlarini himoya qiliş qömitasi şrinkflyatsiya va dinamik narx belgilaş böyiça oçiq tinglovlar ötkazdi; Yevropa Komissiyasi mavjud qoidalar yetarli, ularning bajarilişini milliy hokimiyatlar ta’minlaşi kerak deb bildirdi.

Milliy çora-tadbirlar va kelişmovçiliklar

2025-yil mart oyida Yevropa Komissiya kiçraytirilgan mahsulotlardagi ogohlantiruvçi yorliqlar haqidagi qoidalarni joriy qilgan Italiyaga qarşi tartibga soliş jarayonini oçdi: Bryussel bu savdoda tösiqlar yaratişi mumkin deb hisoblab, polalarda bildirişnomalarni taklif qildi. 2024-yil iyuldan boşlab maydoni 400 kv.m dan ortiq fransuz supermarketlari kilogramm yoki litr narxi oşganda mahsulot kiçrayişi haqida ogohlantirişga majbur: eski va yangi massani hamda narx ösişini ikki oy davomida körsatiş, aks holda 15 000 yevrogaça jarima tahdidi ostida. Avstriya 2026-yil aprelida yirik supermarketlar va soğliq hamda kosmetika dökonlari uçun birlik narxi kamida 3 foizga oşganda öxşaş qoidalarni joriy qildi. Ruminiya 2024-yilda majburiy bildirişnomalarni joriy qildi, Belgiya bunday qonunçilikni muhokama qildi, biroq qabul qilmadi. De Xults turli milliy qoidalar işlab çiqaruvçilar işini murakkablaştirişi haqida ogohlantirdi va YI darajasidagi tartibga soliş tarafdori çiqdi. EuroCommerce aksinça, mavjud qonunçilik yetarli deb hisoblaydi: Delberg qöşimça tartibga soliş qatlami iste’molçilar uçun vaziyatni albatta özgartirmaydi, biroq çakana savdogarlar uçun tartibga soliş yukini, xarajatlarni, hisobot berişni va noaniqlikni qöşadi, dedi.

Narxlar mamlakatlar örtasida farq qiladi

Tarmoqlar örtasidagi raqobat va yetkazib beruvçilar bilan muzokaralar yakuniy narxlarga ta’sir qiladi. Eurostatning 2024-yilgi ma’lumotlariga köra, Fransiyada oziq-ovqat narxlari YI örtaça körsatkiçidan 18 foizga yuqori bölgan, Belgiyada esa atigi 7 foizga.