Asosiy ma’lumotlar

  • AQSH AUAF’ga 25 million dollarlik grantni berishdan bosh tortdi; 2018-yilda AQSH mablag‘lari universitet xarajatlarining deyarli 90 foizini qoplagan.
  • Davlat departamenti millionlab soliq to‘lovchilar mablag‘i uchun «hisobdorlik yetishmasligi»ga ishora qilmoqda; USAID’ning sobiq missiya rahbari Patrik Fayn firsovlik haqidagi izohni rad etmoqda.
  • Taxminan 1000 talaba, uchdan uch qismi ayollar, yashirin holda onlayn o‘qimoqda; ular universitet to‘liq yopilishidan qo‘rqmoqda.

Talabalar moliyaviy yordam to‘xtatilganini bildi

DW xavfsizlik nuqtai nazaridan «Laylo» taxallusi bilan tilga olgan talaba kechasi kelgan maktubdan AQSH Afg‘onistondagi Amerika universitetiga (AUAF) — mamlakatda ayollar hali ham o‘qish imkoniyatiga ega bo‘lgan so‘nggi joylardan biri — moliyaviy yordamni to‘xtatayotganini bildi. U va uning kursdoshlari universitet to‘liq yopilishidan qo‘rqmoqda. Laylo, yoshi taxminan 25 da bo‘lgan ayol, siyosatshunoslik va xalqaro munosabatlar yo‘nalishida o‘qiydi; universitetda jami taxminan 1000 talaba tahsil oladi, ulardan uch choragi — ayollar.

Taliblar taqiqidan keyin yashirin o‘qish

Taliblar 2021-yilning avgustida hokimiyatga qaytgach va 2022-yilning dekabrida ayollar ta’limiga taqiq e’lon qilingandan so‘ng, Layloning Kobuldagi boshqa universitetdagi o‘qishi tugallanmay qoldi — yakunigacha ikkita imtihon qolgan edi. U AUAF stipendiyasini oldi va qaytadan boshladi. Universitet kampusi taliblar qo‘lida bo‘lgani uchun u onlayn o‘qiydi: kursdoshlar taxalluslardan foydalanadi va kameralarni o‘chiradi. «Men faqat ularning ovozlarini bilaman», — dedi u. O‘z o‘qishi haqida u oiladan tashqarida kam odamga aytdi; uydan chiqishda taliblar telefonini tekshirishidan qo‘rqadi, uning aytishicha, hokimiyat vakillari bir necha bor ularning uyiga tintuv qilishga kelgan.

Universitet tarixi

AUAF 2006-yilda ochildi; undan oldin AQSHning sobiq birinchi xonimi Laura Bush universitetni qo‘llab-quvvatlash uchun AQSH millionlab dollar ajratganini e’lon qilib, universitet, avvalo, ayollarni «kelajak rahbarlari» qilib tayyorlaydi, dedi. Patrik Fayn, Afg‘onistondagi USAID missiyasining sobiq direktori, DW’ga agentlikdagi ko‘pchilik bu g‘oyani xavfli deb hisoblaganini, ammo Bush ma’muriyati universitetni AQSH qo‘llab-quvvatlagan vaqtinchalik hukumatni mustahkamlash va ayollar hamda kelajak siyosatchilarni o‘qitish vositasi deb ko‘rganini aytdi. Fayn so‘zlariga ko‘ra, universitet «minglab afg‘on yoshlarining hayotiga ta’sir ko‘rsatdi».

Hisobotga e’tirozlar va sabablar bahsi

2016-yilda amerikalik inspektorlar universitet moliyasini tekshirishni boshladi; 2018-yilga kelib tergov ma’lumotlariga ko‘ra, yomon hisob yuritilgani tufayli amerika mablag‘lari qanday sarflangani aniq aniqlanmagan edi. Tekshiruvni nazorat qilgan sobiq federal inspektor Jon Sopko DW’ga shunday javob berdi: «Ular hali ham AUAF’ni moliyalashtirayotganidan hayron qoldim». Davlat departamenti DW’ga yuborgan maktubida moliyalashtirishni to‘xtatishni «amerikalik millionlab soliq to‘lovchilari mablag‘i bo‘yicha takroriy hisobdorlik yetishmasligi tarixi» bilan izohladi. Fayn bu izohni «tuhtamli usullar» deb rad etib, o‘tgan auditlarda USAID qoidalariga rioya qilishda qiyinchiliklar aniqlanganini, «ammo yirik firsovlik topilmaganini» tan oldi. U universitetni «foydali va loyiq investitsiya» deb atadi, chunki bu afg‘on ayollari bilan hali ham ishlayotgan kam sonli tashkilotlardan biri.

Universitet va talabalar kelajagi noaniq

AQSH universitetning yagona homiysi emas, ammo amerika hisoboti ma’lumotlariga ko‘ra, 2018-yilga kelib ular uning xarajatlarining deyarli 90 foizini qoplagan. Davlat departamenti DW’ga universitet «boshqa homiylar va hamkorlarni izlashda erkin» ekanini va amerika moliyalashtirishining to‘xtatilishi «uning faoliyati tugashini albatta anglatmaydi» deb xabar berdi. Biroq Davlat departamenti yaqinda bosh tortgan 25 million dollarlik grantsiz universitet kelajagi noaniq qolmoqda. Laylo DW’ga motivatsiyasi va umidini yo‘qotganini aytdi: «Har safar ma’ruzaga tayyorlanganimda, keyingisi bo‘ladimi, deb o‘ylayman». Uning so‘zlariga ko‘ra, u o‘qishni qad roq tugatib, chet elda magistraturada o‘qishi kerak edi.