ADB Qoraqalpog‘istonga 760 million dollar kredit ajratdi: ular qanday sarflanmoqda

Asosiy ma’lumotlar

ADBning Qoraqalpog‘istonga qoldiq kreditlari 760 million dollardan ko‘p, bu bankning O‘zbekistondagi kredit portfelining 20 foizi; 1995-yildan buyon bank mamlakatga jami 15 milliard dollardan ortiq mablag‘ ajratgan.
Mintaqada ADBning beshta loyihasi va yana yettita butunrespublika miqyosidagi loyiha amalga oshirilmoqda: suv ta’minoti (145 million dollar), Xo‘jayli—Beruniy—Qorao‘zak yo‘li (48,7 million dollar), «Nukus-2» shamol parki (258,9 million dollar).
Nukus tumanida ichimlik suvi bilan ta’minlanish 68,4 foizdan 89,7 foizga oshdi; Amudaryo tumanida Mang‘it suv tozalash inshooti ishga tushirilgach, ko‘rsatkich 50 foizdan 82 foizga yetishi kutilmoqda.

ADB kunlari va moliyalashtirish miqyosi

14–16-oktabr kunlari Qoraqalpog‘istonda Osiyo taraqqiyot banki (ADB) kunlari bo‘lib o‘tdi, doirasida jurnalistlar guruhi bank qo‘llab-quvvatlashi bilan O‘zbekistonning g‘arbida amalga oshirilayotgan loyihalar bilan tanishdi. Birinchi manzil Berdaq nomidagi Qoraqalpog‘iston davlat universiteti bo‘ldi. ADB 1995-yildan buyon O‘zbekiston bilan hamkorlik qiladi va bu davrda mamlakatga kreditlar, grantlar, kafolatlar va texnik yordam ko‘rinishida 15 milliard dollardan ortiq mablag‘ ajratgan. Qoraqalpog‘istonga ajratilgan kredit mablag‘larining qoldig‘i 760 million dollardan oshadi. Bank vakilligi direktori Kanokpan Lao-Araya mablag‘lar mintaqani ADBning O‘zbekistondagi umumiy kredit portfelining 20 foizini tashkil etishini qayd etib, Qoraqalpog‘istonnı «O‘zbekistonni boshqa hududlar bilan bog‘lovchi darvoza» deb atadi va mintaqa iqlim o‘zgarishidan jiddiy zarar ko‘rganini ta’kidladi. Hozirda mintaqada yo‘llar, energetika, suv ta’minoti va qishloq xo‘jaligi sohalarida beshta loyiha amalga oshirilmoqda, shuningdek, mintaqa yana yettita butunrespublika miqyosidagi loyihaga qamrab olingan. Bank mutaxassislari paxtaga yo‘naltirilgan sovet sug‘orish infratuzilmasining eskirganligi va kutilayotgan tanqislik sharoitida suvning katta yo‘qotilishiga e’tibor qaratdi. Berdaq nomidagi universitetda 28 ming talaba 21:00 gacha to‘rt smenada o‘qimoqda, holbuki oliy goh 5 ming o‘ringa mo‘ljallangan.

Suv ta’minoti loyihalari

2019-yil aprelidagi prezident farmoniga muvofiq ADBning 145 million dollarlik krediti hisobidan Amudaryo, Beruniy, Qorao‘zak, Kegeyli, Nukus va Mo‘ynoq tumanlari aholisi ichimlik suvi bilan ta’minlanmoqda; loyihalar 2019–2026-yillarga mo‘ljallangan bo‘lib, 326 ming kishini toza suvdan uzluksiz foydalanish bilan ta’minlashi kerak. Nukus tumanida 35 aholi punktidagi 31,1 ming aholi birinchi marta markazlashtirilgan suv ta’minotiga ega bo‘ldi: 11,4 million dollarlik loyiha doirasida «Madaniyat», «Abadan» va «Kerder» inshootlari rekonstruksiya qilindi, taxminan 263 km tarmoq qurildi, ta’minlanish 68,4 foizdan 89,7 foizga oshdi. «Qoraqalpoq suv ta’minot» AJ bosh direktor o‘rinbosari Jamoliddin Sagatqaliyev aytishicha, Qoraqalpog‘iston aholisining 75,1 foizi markazlashtirilgan suv ta’minoti bilan qamrab olingan. Amudaryo tumanida (220 ming aholi, atigi yarmi tarmoqqa ulangan) 42 million dollarlik ikkita loyiha amalga oshirilmoqda: ADBning 13 million dollarlik krediti hisobidan kuniga 40 ming kubometr Amudaryo suvini tozalash va 200 ming kishini ta’minlashga qodir bo‘lgan Mang‘it suv tozalash inshooti qurildi. 29 million dollarlik ikkinchi loyiha 260 km quvur liniyasi o‘tkazishni nazarda tutadi; ishlarning 95 foizi bajarilgan, yakunlanishi 2026-yil oxirigacha kutilmoqda. Ishga tushirilgach, 180 mingdan ortiq aholi markazlashtirilgan suvga ega bo‘ladi (70 mingi — birinchi marta), 110 ming kishiga xizmat ko‘rsatayotgan eski inshoot yopiladi, tumanning ta’minlanishi 50 foizdan 82 foizga oshadi.

Yo‘l rekonstruksiyasi

Andijon va Qoraqalpog‘iston o‘rtasidagi yo‘l uzunligi 1850 kmni tashkil etadi; yo‘nalishdagi yo‘llarning katta qismi rekonstruksiya qilingan. ADB ishtirokida Xo‘jayliy, Beruniy va Qorao‘zak tumanlari orqali o‘tuvchi 25 kilometrlik uchastka 48,7 million dollarga rekonstruksiya qilinmoqda; ishlar 2024-yilda boshlangan va joriy yilda yakunlanishi kerak. Rekonstruksiyadan so‘ng Nukusdan Urganchgacha 30 daqiqada borish mumkin bo‘ladi, harakat tezligi 60 dan 120 km/soatgacha oshadi. Tadbirkor Damir Mamutov mintaqa orqali Turkiya, Belarus, Rossiya, Qozog‘iston va Tojikistonga granulalar eksport qilinishini aytib o‘tdi: ilgari 240 km yo‘l chuqurliklar va qor tufayli 12–14 soat vaqt olar edi, endi — 3–4 soat. Yo‘l beton qoplamasining qalinligi 27 sm, asosi — 18 sm; obyektda taxminan 300 kishi ishlaydi.

«Nukus-2» shamol parki

«Nukus-2» shamol elektr stansiyasi Qorao‘zak tumanida Saudiya Arabistonining ACWA kompaniyasi tomonidan amalga oshirilmoqda. Loyiha bosh direktori Sardorbek Mahmudov aytishicha, stansiya har biri 8 MVt quvvatga ega 26 turbindan iborat; turbinalarning balandligi 138 m, parraklar 170 m balandlikda joylashgan — bu Markaziy Osiyodagi eng baland va yirik turbinalar. 44 km uzunlikdagi elektr uzatish liniyalari «O‘zbekiston milliy elektr tarmoqlari» AJning «Beruniy» podstansiyasiga olib boradi. Stansiya quvvati — 200 MVt, qo‘shimcha 100 MVt quvvatga ega energiya saqlash tizimi qurilgan, hozir u ishga tushirishdan oldin sozlanmoqda; barcha turbinalar ulangan va bosqichma-bosqich foydalanishga topshirilmoqda. Loyihaning umumiy qiymati — 258,9 million dollar, shundan 51 million dollardan ortig‘i ADB kreditlari. Mahmudov aytishicha, to‘liq ishga tushirilgach, stansiya bir vaqtda 300 ming xonadonni elektr energiyasi bilan ta’minlay oladi. Mediatur davomida qayd etilishicha, namoyish etilgan barcha loyihalar ADB nazorati ostida va xalqaro standartlar bo‘yicha amalga oshirilmoqda.