Asosiy ma’lumotlar

  • CSIS va Bush Institute hisobotiga ko‘ra, Yelabuga zavodidagi 12 000 tagacha shimoliy koreyalik ishchi majburiy mehnat va odam savdosi qurboni; KXDR maoshlarning 90% gacha ushlab qoladi.
  • Rossiya oyiga 5 500 dan ortiq dron oladi, Xitoy — ikki maqsadli komponentlarning asosiy yetkazuvchisi, Eron Shahed dronlarini yetkazgan.
  • Hisobotga ko‘ra, Rossiya va KXDR shimoliy koreyalik ishchilarni repatriatsiya qilishni talab qiluvchi BMT Xavfsizlik Kengashining 2397-sonli (2017) rezolyutsiyasini buzmoqda.

Yelabugadagi majburiy mehnat haqidagi hisobot

14 oktyabr kuni Vashingtondagi Center for Strategic and International Studies (CSIS) va Dallasdagi George W. Bush Institute tomonidan nashr etilgan qo‘shma hisobotda Yelabugadagi (Tatariston) rus dron zavodida ishlayotgan 12 000 tagacha shimoliy koreyalik ishchi «inson huquqlarining og‘ir buzilishi va odam savdosi» qurboni deb e’lon qilinadi. Hisobot ushbu korxonada dronlar ishlab chiqarishini kengaytirishda Rossiya, KXDR, Xitoy va Eronning ishtirokini hamda har bir davlatning manfaatlarini tahlil qiladi.

To‘rt davlatning rollari

Hisobot ma’lumotlariga ko‘ra, Moskva Ukrainaga qarshi urush uchun oyiga 5 500 dan ortiq dronga kirish imkoniyatini oladi. Xitoy batareyalar, ichki elektronika, dvigatellar va navigatsiya tizimlari kabi ikki maqsadli komponentlarning asosiy yetkazuvchisi sifatida foyda ko‘radi. Eron Rossiyaga Shahed dronlarini yetkazib bergan bo‘lib, bu Moskvaga Geran nomi bilan ma’lum bo‘lgan modernizatsiyalangan ichki variantlarni chiqarishni yo‘lga qo‘yishga yordam berdi. Hisobotda KXDR ishchilarning maoshlarining 90% gacha ushlab qolish orqali daromad oladi, deyilgan.

BMT rezolyutsiyasining buzilishi

Hisobotda Rossiya va KXDR 2017-yil dekabridagi BMT Xavfsizlik Kengashining 2397-sonli rezolyutsiyasiga e’tibor bermayapti, degan xulosa beriladi; ushbu rezolyutsiya a’zo davlatlardan shimoliy koreyalik ishchilarni ikki yil ichida vataniga qaytarishni talab qiladi. Hisobot ta’biriga ko‘ra, shimoliy koreyskiy rejim «o‘z fuqarolarining mehnatini davlatlararo kelishuv doirasida sotadi, ularning ketishi mumkinligini nazorat qiladi va yutuqlarining katta qismini oladi», bu mualliflar majburiy mehnat ta’rifi deb ataydi.

Ekspertlarning fikrlari

Seuldagi Troy University kampusining xalqaro munosabatlar professori Den Pinkston DW’ga to‘rt davlatning geografik joylashuvi har qanday xalqaro aralashuvni imkonsiz qilayotganini aytdi. Seullik inson huquqlari himoyachisi Son Yon Chxe (Worldwide Coalition to Stop Genocide in North Korea) DW’ga Pxenyang «o‘z manfaati uchun o‘z xalqini aslida qul savdosi qilmoqda» va bu faqat Yelabugada emas: shimoliy koreyslar Ukrainaning okkupatsiya qilingan hududlaridagi qurilishlarda, yog‘och tayyorlash lagerlarida ishlaydi, o‘n minglab askar esa frontga jang qilishga yuborilgan, dedi. Uning so‘zlariga ko‘ra, ishchilarga erkinlik berilmaydi va ular yutuqlarining faqat kichik qismini saqlab qoladi. Son bu «odam savdosini» to‘xtatish qiyinligini tan oladi, chunki davlatlar umumiy chegara bilan tutashgan, Rossiya va Xitoy esa BMT Xavfsizlik Kengashining doimiy a’zolari bo‘lib, uning rezolyutsiyalariga e’tibor bermaydi. Pinkston BMT sanksiya rejimi «amalda o‘lgan» degan fikrni bildirdi va KXDR dron imkoniyatlari rivojlanishi sharoitida «urushdan keyingi tartibni buzadigan» blok shakllanishi va uning janubiy koreys armiyasi uchun oqibatlari haqida xavotir bildirdi.

Hisobot tavsiyalari

Hisobot AQSh Davlat departamentini boshqa davlatlar bilan birga odam savdosi tarmoqlarini buzish va aybdorlarga qarshi sanksiyalar jihatida ishlashga, BMTni esa Yelabugadagi majmua holatini ko‘p tomonlama tekshirish, buzilishlarni hujjatlashtirish, aybdorlarning javobgarligini ta’minlash va qurbonlarni himoya qilishga chaqiradi. Shuningdek, Yelabugadagi maxsus iqtisodiy zonadagi xorijiy kompaniyalarga — hisobot ma’lumotlariga ko‘ra, u yerda «bir nechta» Yevropa kompaniyasi va kamida bitta amerika firmasi bor — ular ketishi uchun bosim o‘tkazish taklif etiladi.