Asosiy ma’lumotlar

  • DAAB «O‘zbekneftgaz»ga tegishli zavodning 100% ulusini privatizatsiya qilish konsepsiyasini ishlab chiqdi; investorlar uchun muddat va ulus aytilmadi
  • Kreditlar bo‘yicha asosiy qarz qoldig‘i — 2026-yil 16-iyun holatiga $838,2 mln; Rossiya kreditlari to‘liq yopilgan
  • Zavod to‘liq quvvatga faqat 2025-yil dekabrida chiqdi; «O‘zbekneftgaz»ning sobiq rahbariyati sudida 2400 dan ortiq nuqson haqida gapirilgan edi

Privatizatsiya va IPOga tayyorgarlik

O‘zbekistonda Uzbekistan GTL zavodini privatizatsiya qilishga tayyorgarlik boshlandi. Jarayon borasi haqida 8-oktabr kuni matbuot anjumanida Davlat aktivlarini boshqarish agentligi (DAAB) rahbari Sohibjon Murodov so‘zlab berdi. Uning aytishicha, privatizatsiya konsepsiyasi ishlab chiqilgan, tayyorgarlik ishlari olib borilmoqda: moliyaviy-xo‘jalik faoliyatini baholash, muammolarni aniqlash va mulkdor o‘zgarishining oqibatlarini tahlil qilish. U hujjatlarda ko‘rsatilgan privatizatsiya muddati ish boshlanishini anglatishini, bu sanaga qadar majburiy sotuv emasligini tushuntirdi. Sotuvdan oldin audit o‘tkazish hamda bitimning iqtisodiyotga, xomashyo yetkazib beruvchilarga, hamkorlarga va mahsulot xaridorlariga ta’sirini baholash kerak bo‘ladi. 2025-yil 21-apreldagi prezident farmoniga muvofiq, «O‘zbekneftgaz»ga tegishli zavodning 100% ulusi privatizatsiya qilinadi: tayyorgarlik 2025-yilning uchinchi choragidan, ochiq savdo — 2026-yilning ikkinchi choragidan rejalashtirilgan edi, biroq oktabrga qadar korxona hali sotuvga chiqarilmagan. Shu bilan birga DAAB mumkin bo‘lgan IPOga tayyorlanmoqda: Murodov yirik xalqaro tashkilotlar ishtirok etish masalasi bilan murojaat qilganini ma’lum qildi. Privatizatsiya parametrlari, investorlar uchun ulus va IPO muddatlari aytilmadi. Zavodning moliyaviy holati va yopilgan qarz haqidagi savolga DAAB rahbari ma’lumot keltirmadi, ko‘rsatkichlarni agentlikning ijtimoiy tarmoqlarida e’lon qilishga va’da berdi.

Zavod va uning kreditlari

Uzbekistan GTL Qashqadaryo viloyatida, Shurtan gaz-kimyo majmuasi yonida joylashgan; uni prezident Shavkat Mirziyoyev 2021-yil dekabrida ishga tushirgan. Zavod gas-to-liquids texnologiyasidan foydalanadi: loyihaviy quvvat — yiliga 3,6 mlrd kubometr gazni qayta ishlash, 724 ming tonna dizel yoqilg‘isi, 307 ming tonna aviakerosin, 437 ming tonna nafta va 53 ming tonna suyultirilgan gaz ishlab chiqarish. Qurilish $3,42 mlrdga tushdi, shundan taxminan $2,3 mlrd davlat kafolatlari ostidagi xorijiy kreditlar hisobiga moliyalashtirilgan. Zavodning rasmiy sayti ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil 16-iyun holatiga asosiy qarz qoldig‘i $838,2 mlnni tashkil etgan — dastlabki summaning taxminan $1,46 mlrd, ya’ni 63,6% qaytarilgan. Eng yirik kreditor — Xitoy Davlat taraqqiyot banki ($1,2 mlrddan $483,6 mln). Koreya Eksport-import bankiga $201,5 mln, K-SURE sug‘urta qoplamasi ostidagi kreditlarga — $112,8 mln, KEXIM kafolati ostidagiga — $40,3 mln to‘g‘ri keladi. Rossiya banklari kreditlari to‘liq qaytarilgan: Gazprombank oldidagi qarz ($120 mln) va u sotib olgan Ros eksimbank krediti ($100 mln) 2023-yil 28-fevralda muddatidan oldin yopilgan. 2025-yilda kreditorlar tarkibi o‘zgargan: KEB Hana Bankning singapurdagi filiali KEXIM kafolati ostidagi qarzning bir qismi va K-SURE ostidagi $30 mlnni sotib oldi, MUFG Bankning london filiali esa UBS tarkibiga kirgan Credit Suisse’ning qolgan talablarini o‘z zimmasiga oldi. Bu summa faqat asosiy qarzni aks ettirishi va foizlar hamda boshqa majburiyatlarni albatta qamrab olmasligi qayd etilgan; qurilish qiymati bozor bahosi yoki oshkor qilinmagan privatizatsiya narxiga teng emas.

Sudda aytilgan muammolar

2026-yil iyulida Toshkentda «O‘zbekneftgaz» boshqaruvining sobiq raisi Bahodirjon Sidiqov va yana sakkiz kishiga nisbatan jarayon boshlandi; epizodlardan biri GTL loyihasi bo‘yicha amerikalik Air Products oldidagi majburiyatlar bilan bog‘liq. 31-iyuldagi majlisda Sidiqov qurilishdan keyin 2400 dan ortiq nuqson aniqlanganini, ularning taxminan 50 tasi — havo ajratish uskunalari ham qamrab olingan uchta asosiy qurilmadagi kritik nuqsonlar ekanini ma’lum qildi. Uning ta’kidlashicha, buning oqibatida zavod quvvatning taxminan 72% ishlagan va kredit shartnomalaridagi ko‘rsatkichlarning bajarilmasligi taxminan $2,4 mlrdni muddatidan oldin qaytarish xavfini keltirib chiqargan, davlat kafolati sharoitida bu byudjetga yuklanishi mumkin edi. Muammolarni hal qilish uchun kamchiliklarni bartaraf etishni moliyalashtirishga va xarajatlarni keyinchalik Enter Engineering pudratchisidan undirishga rozi bo‘lgan Air Products jalb etildi; «O‘zbekneftgaz»ning sobiq o‘rinbosari Baxtiyor Anarkulov uch yil davomida ta’mirlarga taxminan $56 mln ketganini aniqlashtirdi. Alohida nizo «O‘zbekneftgaz» kafolat doirasida pudratchi o‘rniga Air Productsga o‘tkazgan taxminan $21,4–21,8 mlnlik to‘lovga tegishli. Sidiqov hisob-kitoblar loyiha va investorlar ishonchini saqlash uchun zarur bo‘lganini bayon qildi; ayblanuvchilar aybni tan olmadi. Avgustda ish yopiq tartibga o‘tkazildi.

Air Products bilan bitim va quvvatga chiqish

2023-yil mayda O‘zbekiston hukumati va «O‘zbekneftgaz» Air Products bilan $1 mlrdlik kelishuv imzoladi: amerika kompaniyasi sanoat gazlari ishlab chiqarish quvvatlarini (havo ajratish qurilmalari, sintez-gaz va vodorod uchun uskunalar) sotib oldi, ularning ekspluatatsiyasini ta’minlaydi va zavodga gazlarni yetkazib beradi. Air Products hisobotiga ko‘ra, kelishuv iste’mol hajmidan qat’i nazar qat’iy oylik to‘lov bilan 15 yilga mo‘ljallangan; o‘zbek tomoni muddat tugagach quvvatlarni qayta sotib olish huquqiga ega. Bitim moliyaviy operatsiya sifatida aks ettiriladi: 2025-yil 30-sentabr holatiga mos debitorlik qarzi taxminan $1 mlrdni tashkil etgan. 2025-yil dekabrda «O‘zbekneftgaz» zavod ishga tushirilganidan to‘rt yil o‘tib to‘liq quvvatga chiqqanini ma’lum qildi. Boshqaruv raisi Abdug‘ani Sanginov ko‘p yillik muammolarni tanqid qildi: texnologik kamchiliklar to‘liq bartaraf etilmagan, favqulodda to‘xtashlar davom etgan. Rahbariyat to‘xtashlar sabablarini tahlil qilish, xavflarni bartaraf etish, 2026-yilda ishlab chiqarishni 15–20% oshirish va ichki iste’molchilarga yetkazib berishni qisqartmasdan qo‘shimcha gaz manbalarini topish topshirig‘ini berdi. Zavodning qarz yuklamasi va to‘liq yuklanmagani ilgari reyting agentliklari e’tiborini tortgan edi: 2023-yil oxirida S&P «O‘zbekneftgaz» reytingini BB− dan B+ ga pasaytirdi, 2025-yilda yana yaxshiladi. Privatizatsiyadan oldin joriy rentabellik, majburiyatlarning to‘liq tuzilishi, ish barqarorligi va sotuv shartlari masalalari ochiq qolmoqda.