Asosiy ma’lumotlar

  • AQSh Kongressi AGOA dasturini 2028-yil oxirigacha uzaytirdi; JANUBIY AFRIKANI chiqarib tashlash qarori Trump ijro etuvchi hokimiyati qolida
  • Avtoprom — JANUBIY AFRIKANING AQShga ikkinchi yirik eksporti; Naamsa shartnomaga bog‘liq ish o‘rinlarini 86–125 ming deb baholaydi
  • 1-yanvardan kuchga kirishi uchun qaror 2-noyabrgacha e’lon qilinishi kerak

Ramaphosa: eng yomon holatga tayyorgarlik

Janubiy Afrika prezidenti Cyril Ramaphosa dushanba kuni mamlakat Sahrai Kabir ostidagi Afrika davlatlariga AQSh bozoriga imtiyozli kirish imkonini beruvchi AGOA (African Growth and Opportunity Act) dasturidan chiqarib tashlanish ehtimoliga «tayyorgarlik ko‘rish» kerakligini aytdi. «Kongress biz AGOA da qolishimiz kerak deb qaror qildi. Endi ijro etuvchi hokimiyat masalasi qoldi», — dedi Ramaphosa, kongress tasdiqlagandan keyin prezident Donald Trump imzosi zarurligini nazarda tutib. Uning so‘zlariga ko‘ra, Janubiy Afrika dasturdan chiqarilgan «birinchi ham, oxirgi ham davlat emas». U chiqarib tashlanish oqibatlari «halokatli» bo‘lishini tan oldi, biroq buni «dunyo oxiri» deb hisoblamaslik va muqobil bozorlarni izlashga chaqirdi.

Munosabatlarning sovushishi konteksti

Ikki tomonlama munosabatlar Trump hokimiyatga kelishi bilan yomonlashdi: Vashington yordamni qisqartirdi, Janubiy Afrika elchisini qaytarib oldi va Pretoriya rad etayotgan «oq genotsid» haqidagi da’volar tufayli Ramaphosani Oval xonada ommaviy tanqid qildi. Sentabr o‘rtasida AQSh «irqiy kamsitishni targ‘ib qiluvchi, zo‘ravonlik qo‘zg‘atuvchi yoki to‘lovsiz yer musodara qilishiga hissa qo‘shuvchi» janubiy afrikaliklarga viza cheklovlarini joriy etdi. O‘tgan yili AQSh oq afrikanerlar uchun ko‘chirish dasturini ishga tushirdi; 30-sentabrgacha bir yil ichida Vashington 16 287 janubiy afrikalikka boshpana berdi — bu davrda besh afg‘ondan tashqari qochqin maqomi olgan yagona shaxslar aynan ular bo‘ldi.

Nima xavf ostida

Janubiy Afrika kongress tomonidan 2028-yil oxirigacha uzaytirilgan AGOA dasturining eng yirik foydalanuvchisi. Trump har yili davlatlarning ishtirok etish huquqini qayta ko‘rib chiqadi; chiqarib tashlash uchun kongress va davlatga 60 kun oldin xabar berish talab qilinadi, qaror 1-yanvardan kuchga kirishi uchun uni 2-noyabrgacha e’lon qilish kerak. AGOA doirasida AQSh janubiy afrika avtomobillarini bojxona to‘lovlaridan ozod qiladi; Janubiy Afrika soliq idoralarining ma’lumotiga ko‘ra, avtoprom qimmatbaho metallardan keyin AQShga eksport daromadlarining ikkinchi yirik manbaidir. Avtomobil ishlab chiqaruvchilar Naamsa assotsiatsiyasining (2025-yil) baholashiga ko‘ra, shartnoma avtomobil zavodlaridagi 86 000 ish o‘rini bilan bevosita bog‘liq, shartnomachilarni hisobga olganda esa — 125 000 bilan.