Asosiy ma’lumotlar

  • Fransiya ichki ishlar vazirligi ma’lumotiga ko‘ra, shanba kungi tartibsizliklarda deyarli 2400 kishi hibsga olingan, qariyb 1000 politsiyachi va jandarm jarohat olgan (yettitasi og‘ir).
  • Makron mahalliy hokimiyatlarga zarur bo‘lganda alohida mitinglarni taqiqlash huquqini berdi, biroq favqulodda holat yoki komendat soati e’lon qilmadi.
  • Yakshanba kuni Parijda politsiya ko‘z yoshituvchi gaz va yorug‘lik-shovqin granatalarini qo‘lladi, 42 kishi hibsga olindi, Respublika maydoni atrofidagi kamida beshta do‘kon talon-taroj qilindi.

Makronning xalqqa murojaati

Fransiya prezidenti Emmannyuel Makron yakshanba kuni hayot qiymatiga qarshi norozilik namoyishlari chog‘ida yuzaga kelgan «javob berib bo‘lmaydigan» zo‘ravonlikni qoraladi, o‘sha kuni politsiya Parijda yana norozilar va talonchilar bilan to‘qnashdi. Xalqqa murojaatida u yoqilgan meriyalar va yuzlab talon-taroj qilingan yoki shikastlangan do‘konlar, jumladan, vayronagarchiliklar tufayli «g‘azab va uyalm» his qilayotganini aytdi. Makron «qonuniy talablar» bilan chiqayotgan norozilar va «buzgan, sindirgan va talon-taroj qilgan»larni farqlashga chaqirdi hamda «ko‘plab huquqbuzarlar qo‘shilgan ultra chap guruhlarning qo‘zg‘atuvchilariga» nisbatan «shafqatsiz» bo‘lishga va’da berdi. Mahalliy hokimiyatlar kelgusi kunlarda zarur bo‘lganda alohida mitinglarni taqiqlay olishini aytdi, biroq favqulodda holat yoki komendat soati e’lon qilmadi. Makron, shuningdek, jabrlangan korxonalarga yordam berish va kuch tuzilmalarining harakatlarini baholashda «to‘liq shaffoflik» kafolatini berdi.

Shanba kungi tartibsizliklar miqyosi

Fransiya ichki ishlar vazirligi ma’lumotiga ko‘ra, shanba kuni deyarli 2400 kishi hibsga olingan — bu tartibsizliklar so‘nggi yillardagi shahar zo‘ravonligining eng jiddiy epizodlaridan biriga aylandi. Qariyb 1000 politsiyachi va jandarm jarohat oldi, yettitasi og‘ir holatda. Noroziliklarda kasaba uyushmalari, «sariq yeleklilar» harakati va hayot qiymati hamda yoshlar istiqbolidan norozi maktab o‘quvchilari birlashdi. Limojda XIX asrga oid meriya yonib ketdi — prefekt Moris Barat LCI kanaliga olov ataylab «yovvoyi o‘rda» tomonidan qo‘yilganini aytdi. Lionda to‘qnashuvlar va talonchiliklar paytida shahar markazidagi sayyohlik byurosi yoqib yuborildi. O‘smirlar ham jabrlandi: prokuratura ma’lumotiga ko‘ra, Sent-Etyenda 17 yoshli yigit politsiya granatasidan o‘ng qo‘lini yo‘qotdi, Myuluzda esa 17 yoshli qiz bir ko‘zini yo‘qotdi.

Yakshanba kungi yangi to‘qnashuvlar

AFP muxbirlarining xabar berishicha, yakshanba kuni politsiya ijtimoiy tarmoqlardagi chaqiriqlaridan so‘ng Parijdagi maydonga yig‘ilgan yuzlab odamlarga qarshi ko‘z yoshituvchi gaz va yorug‘lik-shovqin granatalarini qo‘lladi; hokimiyatlar yig‘ilish kelishuvga muvofiq o‘tkazilmaganini ma’lum qildi. Politsiyaga shisha idishlar va toshlar otildi, 42 kishi hibsga olindi. Respublika maydoni atrofidagi kamida beshta do‘kon talon-taroj qilindi, markaziy Parijdagi boshqa do‘konlar vitrinalari sindirildi, meriya ko‘plab do‘konlarga yopilishni tavsiya qildi. Lionda politsiya lyuks kiyim do‘konini o‘g‘irlashga urinishni to‘xtatdi. «Xuddi urush bo‘lgandek», — dedi AFP muxbiriga yonib ketgan barrikadalar orasida turgan Parijning 78 yoshli aholisi Mexmet Ozden.

Siyosiy kontekst va reaksiyalar

Tartibsizliklar prezidentlik saylovlaridan bir necha oy oldin yuz berdi, bu saylovlarda markazchi Makron qatnasha olmaydi, so‘rovlarga ko‘ra «Milliy birlashuv» yetakchisi Marin Le Pen yuqori pog‘onalarda turibdi. Le Pen voqealar Makron ma’muriyati «bug‘da ishlayapti, charchagan va yo‘nalishini yo‘qotgan»ini ko‘rsatayotganini aytdi. Chap radikal «Bo‘ysunmagan Fransiya» yetakchisi, shuningdek, prezidentlikka nomzod Jan-Lyuk Melanshon mamlakat «oxir-oqibat boshqarib bo‘lmaydigan voqealar» tomonga harakatlanayotganini ogohlantirdi. Makron «mamlakat munozaralar «partiyalar o‘rtasida, ko‘chalarda zo‘ravonlik bilan emas» olib boriladigan qadrli prezidentlik saylovlariga loyiq» dedi. AQSH prezidenti Donald Tramp ijtimoiy tarmoqlarda tartibsizliklar uchun javobgarlikni immigratsiyaga yukladi: «Fransiya yonmoqda! Butunlay boshqa dunyodan kelgan, yuraklarida nafrat yashovchi odamlarning immigratsiyasi bu bir paytlar buyuk bo‘lgan mamlakatni vayron qildi».

Hokimiyat javobgarligi

O‘ngdagi siyosatchilarning bir qismi allaqachon ichki ishlar vaziri Loran Nunyes iste’fosini talab qildi. Makron Nunyesga, ayniqsa razvedka ma’lumotlarini yig‘ish va voqealarni oldindan ko‘rish borasida, «barcha zarur xulosalarni chiqarish»ni topshirganini va «aniq javoblar» kutayotganini ma’lum qildi. U, shuningdek, oliy mansabdorlar «shaharlarimizni, jamoat binolarini va korxonalarimizni himoya qilish uchun meriyalar bilan muvofiqlashtirilgan holda qarorlar qabul qilishini» va’da berdi.