Asosiy ma’lumotlar

  • Le Pen fransuz moliyasining holati tufayli Ukrainaga moliyaviy yordamni olti oydan keyin to‘xtatish va Fransiyaning YI byudjetiga sof to‘lovini 8 mlrd yevro o‘rniga 5 mlrd yevro bilan cheklash va’dasini beradi
  • Fransiya 2022-yildan beri Ukrainaga taxminan 27 mlrd yevro yo‘naltirdi: 7,9 mlrd yevro ikki tomonlama yordam va 19 mlrd yevro Yevropa mexanizmlari orqali (Kiel Institute)
  • Zelenskiy Le Pen pozitsiyasini yetarli darajada xabardor emas deb atadi; Meloni Ukrainani qo‘llab-quvvatlash, Rossiyaga bosim va yevroatlantika birligi kursini tasdiqladi

Le Penning Ukraina va YI byudjeti bo‘yicha va’dalari

«Milliy birlik» partiyasi rahbari Marin Le Pen Fransiya prezidentligiga qattiq Bryusselga qarshi platformada nomzod: u mamlakatning YI byudjetiga to‘lovlarini qisqartirish va Ukrainani moliyalashtirishni to‘xtatish va’dasini beradi. Bryusselda u fransuz moliyasining «beqaror» holati tufayli mamlakat moliyalashtirishni faqat olti oy davomida saqlab qolishi mumkinligini aytdi. «Bu moliyalashtirish to‘xtaydi va halollik masalasi — [Vladimir Zelenskiyga] haqiqatni aytishdir», — dedi u Euronews muxbiriga. Le Pen, shuningdek, Rossiyaga qarshi YI sanksiyalarini bekor qilish tarafdori, ammo ukrainalik harbiylarni tayyorlash va Kiyevga qurol yetkazib berishni davom ettirish mumkinligiga ruxsat beradi. Uning pozitsiyasi Donald Tramp chizig‘iga yaqin va Jorjiya Meloni yondashuvi bilan keskin zid keladi, Meloni Italiya Senatida shunday dedi: «Ukrainani qo‘llab-quvvatlash — tinchlikka alternativ emas, bu uni mumkin qiladigan narsa», Kiyevni qo‘llab-quvvatlash, Rossiyaga bosim va yevroatlantika birligi kursini tasdiqladi.

Zelenskiyning reaksiyasi va fransuz yordamining hajmi

Zelenskiy Financial Times intervyusida shunday javob berdi: «To‘lash kerak bo‘lgan narx odamlar hayotining qiymati qadar yuqori emas. Shuning uchun men Le Pen xonim ba’zi tafsilotlardan to‘liq xabardor emas deb o‘ylayman». U agar saylansa, u «eng kuchli ishlaydigan Yevropa tizimidan» foydalanishi kerak bo‘lishini, Ukrainaning jangovar tajribasi esa Yevropa mamlakatlari uchun foydali bo‘lishi mumkinligini qo‘shdi. Kiel Institute ma’lumotlariga ko‘ra, Fransiya 2022-yil fevraldan beri Ukrainaga taxminan 27 mlrd yevro ajratish majburiyatini oldi: 7,9 mlrd yevro ikki tomonlama yordam va 19 mlrd yevro Yevropa mexanizmlari orqali. Germaniya mutlaq ko‘rsatkichlarda eng yirik donor bo‘lib qolmoqda — 50 mlrd yevrodan ortiq; YaMM ga nisbatan Daniya va Estoniya yetakchi. Ely Tenenbaum (French Institute of International Relations) Fransiya yordami yordam doirasidan ancha tashqariga chiqadi va avvalo diplomatik xarakterga ega ekanligini qayd etdi — Buyuk Britaniya bilan «xohlovchilar koalitsiyasi» va 90 mlrd yevrolik Ukraine Support Loan krediti ham shu jumladan, uning amalga oshirilishi yirik davlatlarning siyosiy qo‘llab-quvvatlashiga bog‘liq. Uning so‘zlariga ko‘ra, agar Fransiya nafaqat ikki tomonlama yordamni va YI byudjetiga to‘lovlarni to‘xtatsa, balki bunday mexanizmlarga faol qarshi chiqsa, «Yevropaning Ukrainaga yordam tizimining butun tizimi xavf ostida qoladi».

YI byudjetiga to‘lovlarni qisqartirish

Saylovlarga olti oy qolganda Le Pen migratsiya nazoratini qattiqlashtirish, milliy suverenitet va qimmat yoqilg‘idan norozilik fonida narxlarning o‘sishiga qarshi kurashga stavka qilmoqda. Uning partiyasi Fransiyaning YI byudjetiga sof to‘lovini yiliga 8 mlrd yevro o‘rniga 5 mlrd yevro bilan cheklashni taklif qilmoqda (Fransiya Senati ma’lumotlariga ko‘ra). Makron davrida Fransiya, Germaniyadan farqli o‘laroq, YI byudjetini kengaytirishni va yangi own resurslarini qo‘llab-quvvatlagan edi. Eulalia Rubio (Jacques Delors Institute) Le Pen takliflarini YI institutlarini «tushunmaslik» aks etishi deb atadi: xarajatlar har yili o‘zgaradi, shuning uchun qat’iy 5 mlrd yevro to‘lash va’dasini berib bo‘lmaydi. U to‘lovlar qisqartirilsa, defitsitni boshqa mamlakatlar kompensatsiya qilishi kerak bo‘lishidan ogohlantirdi — bu ayniqsa bahsli, chunki Fransiya CAP bo‘yicha qishloq xo‘jaligi subsidiyalarining eng yirik oluvchisi. Chorshanba kuni Milliy assambleya 2027-yil uchun to‘lovlarni bir tomonlama qisqartirish to‘g‘risidagi «Milliy birlik» taklifini rad etib, hukumat rejalashtirgan moliyalashtirish darajasini qo‘llab-quvvatladi.

2028–2034-yillar uchun YI byudjeti va institutsional takliflar

Financial Times intervyusida Le Pen 2028–2034-yillar uchun YI byudjetini 2026-yil oxirigacha kelishib olish harakatlarini «antidemokratik» deb atadi, Yevropa Komissiyasini Fransiya, Ispaniya, Italiya va Polshadagi saylovlardan oldin byudjetni ilgari surish orqali «demokratik jarayonlar»ga putur yetkazishda aybladi. Makron ayni paytda ittifoqchilarni, jumladan markaziy bankni qamrab olgan kalit lavozimlarga joylashtirmoqda va payshanba kuni yopiq uchrashuvda YI yetakchilariga Parij bu yil kelishuv tarafdori ekanligini ma’lum qildi. Le Pen, shuningdek, Bryusselning «antio‘sish» yondashuviga qarshi o‘xshash fikrdagilar bilan «yangi koalitsiyalar qurish» niyatini bildirdi va Kristin Lagard boshchiligidagi YMB mandatini qayta ko‘rib chiqishni, urg‘uni iqtisodiy o‘sishga qaratishni taklif qildi — bank mandati mustaqil va narx barqarorligiga yo‘naltirilgan bo‘lsa-da. Mutaxassislar shubhali: Andreas Eisl (Jacques Delors Institute) 2024-yilda Barqarorlik paktini qayta ko‘rib chiqqandan keyin a’zo davlatlarning yangi yirik islohotga ishtahasi kam ekanligini, kelajakdagi o‘zgarishlar esa ehtimol mavjud qoidalarning «qayta talqinlari» bo‘lishini hisoblaydi. Le Pen YI tartibga solishini «regulyator jahannami» deb ataydi va uni minimal darajaga keltirishga va’da beradi; Thierry Chopin (Sorbonna) agar barcha a’zo davlatlar shunday qilsa, «YI endi huquqning ustuvorligiga asoslangan ittifoq sifatida faoliyat yurita olmaydi» degan ogohlantirish berdi. U, shuningdek, Yevropa yashil kursini «to‘xtatish» va Mintaqalar qo‘mitasi kabi organlarni tugatishga va’da beradi. Phuc-Vinh Nguyen (Jacques Delors Institute) yashil kursni demontaj qilish «allaqachon davom etayotganini» qayd etdi va ba’zi baholarga ko‘ra Le Penning saylanishi bu jarayonni yanada kuchaytiradi.

Fransiyaning YIdagi ta’siri xavf ostida

Chopin «Milliy birlik»ning g‘alabasi Fransiyaning Yevropa integratsiyasi dvigateli sifatidagi an’anaviy roli va so‘nggi yillardagi Parijning «intellektual hissasi» — Yevropa suvereniteti, mudofaada strategik avtonomiya va savdoni himoya qilish g‘oyalari bilan uzilishni anglatishi mumkinligiga ishonadi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Fransiya ta’siri allaqachon Makronning ikkinchi muddati davomida byudjet holati, davlat qarzi va jamoat moliyasidagi qiyinchiliklar, shuningdek, ijro hokimiyatining zaiflashuvi fonida iqtisodiy ishonch pasayishi tufayli susaygan edi.