Asosiy ma’lumotlar

  • Zelenskiy 23 oktyabr kuni Budapeshtga taklif oldi; tashrif rasman tasdiqlanmagan
  • Ukraina milliy ozchiliklar ta’limi to‘g‘risidagi qonunni qabul qildi; Vengriya e’tirozlarini olib tashladi, YIY 6 klasterdan 4 tasini ochdi
  • Zelenskiy va Vengriya bosh vazirining birinchi ikki tomonlama uchrashuvi juma kuni Bryusselda rejalashtirilgan; Beregovoda uchrashuv ham muhokama qilinmoqda

Budapeshtga taklif

Ukraina prezidenti idorasi raisi o‘rinbosari Igor Jovkvaning so‘zlariga ko‘ra, Vladimir Zelenskiy 23 oktyabr kuni Vengriya inqilobining 70 yilligiga bag‘ishlangan tadbirlarda qatnashish uchun Budapeshtga taklif oldi. Euronews nashriga bergan eksklyuziv intervyusida u taklif faktini tasdiqladi, biroq tashrif hozircha rasman tasdiqlanmaganligini ta’kidladi: «Ukraina prezidenti qatnashish uchun taklif oldi. Qanday bo‘lishini ko‘ramiz». Tashrif ko‘y yillar davomida Ukrainaning YIYga kirishiga to‘sqinlik qilgan tortishuvlardan so‘ng Kiyev va Budapesht munosabatlarining qayta ishga tushirilishining bir qismi bo‘lardi.

Bryusseldagi uchrashuv

Juma kuni ertalab Bryusseldagi YIY sammiti doirasida Zelenskiyning Vengriya bosh vaziri bilan birinchi rasmiy ikki tomonlama uchrashuvi rejalashtirilgan — ko‘p oylik vaqt va joyni muhokama qilishdan so‘ng. Kiyev buni isishni aniq yutuqqa aylantirish imkoni deb biladi. «Biz bunga katta umidlarni bog‘laymiz», — dedi Jovkva va Kiyev Vengriyaga YIYga a’zolik bo‘yicha muzokaralarni qo‘llab-quvvatlagani uchun minnatdor ekanini qo‘shdi. Markaziy mavzu Yevropa integratsiyasi bo‘ladi, biroq Kiyev kun tartibini a’zolik masalasidan tashqariga chiqarishni xohlaydi. «Haqiqatan ham muzokara stoli atrofiga o‘tirish vaqti keldi», — deb qayd etdi u.

Ozchiliklar to‘g‘risidagi qonun va YIY klasterlari

Diplomatik siljishdan oldin Kiyev qadam qildi: dushanba kuni Oliy rada milliy ozchiliklarning ta’lim huquqlarini kengaytiruvchi qonunni qabul qildi, so‘ngra uni Zelenskiy imzoladi. Bu Zakarpatye viloyatidagi etnik vengrlar huquqlari bo‘yicha uzoq davom etgan taranglik manbasini bartaraf etdi. Vengriyaning avvalgi hukumati davrida bu nizo Ukrainaning YIYga kirishining asosiy to‘siqlaridan biri edi: Budapesht veto bilan muzokaralarni to‘stib qo‘yardi. Hozirgi hukumat yanada konstruktiv yondashuv namoyish etmoqda, biroq Kiyevdan ozchiliklar huquqlari bo‘yicha majburiyatlarni bajarishni talab qilishda davom etmoqda. Qonun qabul qilinganidan keyingi kuni YIY vengriya e’tirozlari olib tashlanganidan so‘ng ikki qo‘shimcha muzokara klasterini ochdi — jami oltitadan to‘rttasi. «Vengriya pozitsiyasi xuddi shunday konstruktiv qolishiga ishonchimiz komil», — dedi Jovkva.

Beregovoda mumkin bo‘lgan uchrashuv

Kiyev vengriya bosh vazirini Ukraina poytaxtida qabul qilishga tayyorligini bildirdi: «U Kiyevda doim xush kelined mehmon bo‘lgan», — dedi Jovkva va boshqa joylar ham mumkinligini qo‘shdi. Avval Beregovoda — venger jamoasi sezilarli bo‘lgan Zakarpatye shahrida uchrashuv muhokama qilingan edi. Payshanba kuni Bryusselda chiqish qilgan bosh vazir Ukrainaning ozchiliklar ta’limi to‘g‘risidagi qonunini «tarixiy yutuq» va ikki tomonlama munosabatlarni yangi darajaga olib chiqish imkoni deb atadi, shuningdek Beregovoda shu kuzda uchrashuv o‘tkazish ehtimolini tilga oldi.

Xotira tadbiriga kim keladi

23 oktyabrdagi xotira tadbirlarida boshqa Yevropa rahbarlari ham kutilmoqda: vengriya bosh vazirining so‘zlariga ko‘ra, Fransiya prezidenti Emmanuel Makron qatnashishni tasdiqlagan; Yevropa Kengashi raisi Antoniu Kosh, uning vakili ma’lumotlariga ko‘ra, ehtimol u ham keladi. Yevropa Komissiyasi raisi Ursula fon der Lyayen va Yevroparlament raisi Roberta Metsolaga takliflar yuborilgan, biroq ularning qatnashishi tasdiqlanmagan. Euronews izohlar uchun vengriya hukumatiga murojaat qildi, biroq javob olmadi.

Tarixiy kontekst

1956-yil 23 oktyabrda venger talabalari sovet istilosiga qarshi noroziliklarga chiqdi; namoyishlar xalq qo‘zg‘oloniga aylandi, uni Qizil armiya bostirdi. Zelenskiyning xotira tadbirida ishtiroki ramziy qadam bo‘lardi va Ukrainaning Rossiya tajovuzidan himoyasi bilan parallel keltirilishiga hamda Yevropa rahbarlariga Rossiya bilan munosabatlarni yaxshilash ustida ishlayotgan hozirgi vengriya bosh vaziriga qo‘llab-quvvatlash bildirish imkonini berardi. Manbalar o‘rtasidagi farqni qayd etamiz: Euronewsning inglizcha versiyasi Vengriya bosh vaziri deb Peter Magyarni ataydi, holbuki ruscha versiya bir joyda bosh vazir deb Viktor Orban ataydi, garchi keyinchalik u ham mamlakatdagi hokimiyat almashinuvini tasvirlaydi.