Asosiy ma’lumotlar
- 8-oktabrdagi Avazo uchrashuvi 2025-yil noyabrda qo‘shilgan Ozarbayjon ishtirokidagi olti tomonlama formatdagi birinchi uchrashuv.
- Toqayev mintaqa ichi savdoni 20 mlrd dollargacha yetkazishni (hozir aylanma taxminan 8%) taklif qildi; Mirziyoyev — 2027-yilda Xivada forum o‘tkazishni taklif qildi.
- Suv tanqisligi, xavfsizlik, Markaziy koridor va TRIPP, energetika hamda tanqis minerallar muhokama qilindi.
Olti tomonlama formatdagi birinchi uchrashuv
Turkmanistonning Kaspiy sohilidagi Avazo kurort zonasida 8-oktabr kuni Markaziy Osiyo va Ozarbayjon davlat rahbarlarining sakkizinchi Maslahat uchrashuvi bo‘lib o‘tdi. Bu 2025-yil noyabrda Ozarbayjon formatning to‘liq qatnokchisiga aylanganidan keyingi birinchi rasmiy uchrashuv. Prezidentlar Maslahat uchrashuvlarining kelajagi, mintaqa uchun qiyinchiliklar va qo‘shma loyihalarni muhokama qildi. Besh nafar rahbar hamkorlikning asosi sifatida ishonch va qo‘shnilikni nomladi. Shavkat Mirziyoyev mamlakatlar og‘ir tuzilmalar yaratishga intilmasligini va o‘zaro hurmat hamda pragmatizmga asoslangan moslashuvchan format kerakligini ta’kidladi. Qosim-Jomart Toqayev uchrashuvlarni ortiqcha byurokratizmsiz to‘g‘ridan-to‘g‘ri muloqot maydoni sifatida saqlab qolishni taklif qildi. Serdar Berdimuhamedov formatni tashqi siyosat, iqtisod va gumanitar sohada doimiy olti tomonlama mexanizmlar, jumladan Tashqi ishlar vazirliklarining muntazam maslahatlari bilan to‘ldirishni taklif qildi.
Ozarbayjonning ishtiroki
Serdar Berdimuhamedov Ozarbayjonning qo‘shilishini davlatlarning ko‘p yillik yaqinlashuvining eng muhim va tabiiy natijasi deb atadi. Mirziyoyev ham uni to‘liq qatnokchi sifatida tilga oldi va Ozarbayjoni o‘zi taklif qilgan «olti iqtisod — bitta mahsulot» formulasiga kiritdi. Toqayev Markaziy Osiyo va Ozarbayjoni Yevrosiyoda o‘sish va geopolitik o‘zaro ta’sir markazlari deb atadi. Sodir Japarov va Emomali Rahmon Ozarbayjon raisligiga yordam berishga va’da berdi. Ozarbayjon prezidenti Ilhom Aliyev o‘tgan yili mamlakatining Markaziy Osiyo davlatlari bilan tovar aylanmasi 50 foizdan ko‘proq o‘sganini ma’lum qildi. Qozog‘iston, O‘zbekiston va Qirg‘iziston bilan qo‘shma investitsiya fondlari tashkil etilgan bo‘lib, ularning har birining kapitali, uning so‘zlariga ko‘ra, «yuz millionlab dollarlarni tashkil etadi». Aliyev ularning imkoniyatlaridan qo‘shma loyihalar, ishlab chiqarish va tashqi bozorlarga chiqish uchun faolroq foydalanishga chaqirdi.
Xavfsizlik va suv tanqisligi
Asosiy mavzular o‘zgaruvchan jahon sharoitlarida xavfsizlik va suv yetishmasligi bo‘ldi. Toqayev terrorizm, giyohvandlik biznesi, qurol va odamlar savdosi, noqonuniy migratsiya, tashkilotli jinoyatchilik va firibgarlikni tahdid deb nomladi, shuningdek raqamli texnologiyalarning terrorchilar va narkokartellarga tushib qolish xavfini ko‘rsatdi. U tanqis ahamiyatga ega texnologiyalarni nazorat qilish bo‘yicha qo‘shma yondashuvlar ishlab chiqishga va o‘tgan yili Toshkentda qabul qilingan Mintaqaviy xavfsizlik kontseptsiyasi hamda Xavflar katalogini amalga oshirishni ta’minlashga chaqirdi. Berdimuhamedov Turkmaniston yondashuvining asosi sifatida madaniy muloqot va muzokaralarni nomladi. Suv masalasida Toqayev transchegara suv resurslarini boshqarish bo‘yicha yangi yondashuvlar ishlab chiqishga chaqirib, boshlang‘ich nuqta sifatida Markaziy Osiyoning suvdan foydalanish bo‘yicha Ramka konvensiyasini nomladi va BMT qo‘l ostida Xalqaro suv tashkilotini tashkil etishni qo‘llab-quvvatladi. Mirziyoyev raqamli monitoring, sug‘orishni modernizatsiya qilish va Afg‘oniston bilan doimiy muloqotni taklif qildi. Rahmon iqlim o‘zgarishi, muzliklarning erishi, suv kamligi va chang bo‘ronlari bilan kurashishda hamkorlik qilishga chaqirdi; Japarov muzliklar va tog‘ ekotizimlarini saqlashga chaqirdi.
Savdo va sanoat
Mirziyoyev 2035-yilgacha bo‘lgan savdo-iqtisodiy o‘zaro hamkorlik bo‘yicha Keng qamrovli mintaqaviy dastur mintaqaning umumiy geografiyasidan foydalanish uchun ish vositasiga aylanishi kerakligini bildirdi. O‘zbekiston 2027-yilda Xivada Markaziy Osiyo va Ozarbayjon biznes-forumini o‘tkazishni, shuningdek qo‘shma investitsiya loyihalarini moliyaviy-texnik qo‘llab-quvvatlash Platformasini yaratishni taklif qildi — bu masalani Ashxoboddagi Savdo va investitsiyalar vazirlari kengashi ko‘rib chiqishi kerak. Toqayev o‘tgan yili mintaqa ichi savdo davlatlarning umumiy tovar aylanmasining taxminan 8 foizini tashkil etganini qayd etib, hukumatlarga uni kamida 20 mlrd dollargacha yetkazish bo‘yicha Harakatlar rejasini ishlab chiqishni taklif qildi. Japarov o‘z logistikasi bilan yagona elektron savdo maydonchasini taklif qilib, buning uchun Qirg‘iziston Yuqori texnologiyalar parki mutaxassislari jalb etishga tayyorligini bildirdi. Rahmon qo‘shma korxonalar, mahsulotlarni qayta ishlash va tashqi bozorlar talablariga moslashuv tajribasi almashinuvini qo‘llab-quvvatladi. Berdimuhamedov eksport agro-sanoat majmualarini yaratish va to‘siqlarni bartaraf etishni taklif qildi.
Transport va logistika
Toqayev Transkaspiy yo‘li (Markaziy koridor)ni TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity) transport tashabbusi bilan integratsiyasini ekspert darajasida muhokama qilishni taklif qildi. Mirziyoyev mintaqa global savdoning asosiy quruqlik yo‘llaridan biriga aylanishi mumkinligini bildirib, Infrastruktura rivojlantirish kengashini tashkil etishni tezlashtirishni taklif qildi, uning birinchi yig‘ilishini O‘zbekiston o‘zida o‘tkazishga tayyor. Japarov yetkazib berish xarajatlarini kamaytirish va yo‘ldagi vaqtni qisqartirishni yo‘nalishlar deb nomladi. Rahmon to‘siqlarni bartaraf etish, tartib-qoidalarni soddalashtirish va ko‘p tarmoqli marshrutlarni rivojlantirishga chaqirdi. Berdimuhamedov Markaziy Osiyo — Kaspiy dengizi — Janubiy Kavkaz — Yevropa koridorining rolini ta’kidladi va Turkmaniston o‘zining kaspiy infratuzilmasini o‘zaro foydali asosda taqdim etishga tayyorligini bildirdi. Aliyevning so‘zlariga ko‘ra, o‘tgan yili Markaziy koridor bo‘ylab tranzit 10 foizdan ko‘proq, 2026-yilning birinchi 8 oyida esa yana deyarli 20 foizga o‘sgan; parallel ravishda «Raqamli Ipak yo‘li» loyihasi amalga oshirilmoqda va Kaspiy tubi bo‘ylab optik tolali liniyalar bo‘yicha ish olib borilmoqda.
Energetika va resurslar
Mirziyoyev yangi quvvatlar, energiya saqlash tizimlari va energetika koridorlarini muvofiqlashtirish uchun Kam uglerodli energetika salohiyati bo‘yicha Qo‘shma kontseptsiyani tayyorlashni, shuningdek O‘zbekiston tashabbusi bilan tashkil etilayotgan Tanqis minerallar bo‘yicha Mintaqaviy alyansni yaratishni faollashtirishni taklif qildi — birinchi qadam ularning zaxiralari bo‘yicha Yagona raqamli xarita bo‘lishi mumkin. Rahmon qo‘shma moliyalashtirish mexanizmlari bilan ustuvor energetika loyihalari ro‘yxatini tuzishni, butun mintaqa ehtiyojlari uchun yirik zamonaviy neftni qayta ishlash zavodini qurishni va «yashil» o‘tish bo‘yicha mintaqaviy strategiyani ishlab chiqishni taklif qildi. Berdimuhamedov hamkorlik quvur liniyalari bilan cheklanmasligini qayd etib, elektr energiyasi yetkazib berish loyihalari va elektroenergetikada barqaror aloqalarni taklif qildi. Aliyev Qozog‘iston va O‘zbekiston bilan yashil energetika koridorini yaratish bo‘yicha ish haqida eslatdi.
