Asosiy ma’lumotlar

  • Turkman quloqshari birinchi marta O‘zbekiston faunasida tasdiqlandi — Turkmaniston bilan chegaradagi «Janubiy Ustyurt» bog‘ida.
  • Turk 1988-yilda kulrang quloqsharning kenja turi sifatida tasvirlangan, 2006-yilda mustaqil tur deb e’tirof etilgan.
  • Berlin tabiiyot tarixi muzeyi ma’lumotlariga ko‘ra, Markaziy Osiyo cho‘llarining qurishi tufayli tur yo‘qolib ketish xavfi ostida bo‘lishi mumkin.

O‘zbekistondagi birinchi topilma

«Janubiy Ustyurt» milliy tabiat bog‘ida O‘zbekiston faunasida ilgari tasdiqlanmagan noyob qanotli sutemizuvchi tur — turkman quloqshari (Plecotus turkmenicus) aniqlandi. Bu haqda Fanlar akademiyasi matbuot xizmati Zoologiya instituti olimlariga tayanib xabar berdi. Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi hayvon sentabr oyida Turkmaniston bilan chegarada Tabiatni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi loyihasi doirasidagi ekspeditsiya paytida topilganini aniqlashtirdi. Fanlar akademiyasi ma’lumotlariga ko‘ra, so‘nggi 55 yil ichida bu tur tabiatda deyarli uchramagan: bundan oldin u 1970-yilgacha to‘plangan ma’lumotlar va muzey ekzemplarlariga asoslanib ma’lum edi.

Tur tarixi

Zoologiya instituti katta ilmiy xodimi Mariya Gritsina turkman quloqsharining tarqalishi va hayot tarzi haqidagi ma’lumotlar so‘nggi vaqtgacha juda cheklanganligini aytgan. 1988-yilda zoolog Pyotr Petrovich Strelkov uni kulrang quloqshar (Plecotus austriacus) kenja turi sifatida tasvirlagan, 2006-yilda esa Friderike Spitzenberger va uning hammualliflari morfologik va genetik tadqiqotlar asosida turkman quloqsharini mustaqil tur deb e’tirof etgan. Gritsina Ustyurtdagi topilma tur O‘zbekiston faunasida mavjudligining birinchi tasdig‘i bo‘lganini va mamlakat bioturliqligini o‘rganishdagi yangi bosqich ekanini ta’kidlagan.

Oldingi topilma va turga tahdid

2025-yilda Berlin tabiiyot tarixi muzeyi rahbarligida Germaniya, O‘zbekiston va Turkmaniston olimlaridan iborat guruh Turkmanistonning Qoraqumida ishlagan va u yerda O‘zbekiston bilan chegaradan uzoq bo‘lmagan joyda turkman quloqsharini qayd etgan; o‘sha paytda tur qo‘shni davlat hududida ham yashashi taxmin qilingan edi. Muzey ma’lumotlariga ko‘ra, turkman quloqshari iqlim o‘zgarishi tufayli yo‘qolib ketish xavfi ostida bo‘lishi mumkin: harorat oshishi sabab bo‘lgan Markaziy Osiyo cho‘llarining tobora qurishi natijasida tabiiy o‘simlik qoplami qisqarmoqda va turdagi cheklangan yashash muhiti torayib bormoqda.

Muhofaza bo‘yicha rejalalar

Berlin tabiiyot tarixi muzeyi ma’lumotlariga ko‘ra, Turkmaniston hukumati cho‘l hududida 50 ming gektardan ortiq maydonli muhofaza etiladigan hudud yaratishni rejalashtirmoqda. Bu nafaqat ko‘rshapalaklarni, balki qulon va jayron kabi boshqa turlarni ham himoya qilishga yordam berishi kutilmoqda.