Asosiy ma’lumotlar

  • Hindiston RF va Ukrainani savdo kemalariga hujumlarni to‘xtatishga va Qora dengizda erkin kemachilikni tiklashga chaqiradi
  • Ukrainadan don tashigan MV Royad Mammadov tanker hujumdan keyin yonib cho‘kdi, ikki ekipaj a’zosi halok bo‘ldi; uch hindistonlik omon qolib, Ruminiyada davolandi
  • Rossiya Nyu-Delining tinchlik sa’y-harakatlarini olqishlagan bo‘lsa-da, xavfsiz o‘tish to‘g‘risidagi majburiy kelishuvni ommaviy qo‘llab-quvvatlamadi

Kemalarga hujumlar fonida Nyu-Delining murojaatlari

Hindiston Rossiyadan va Ukrainadan Qora dengiz orqali tijorat kemachiligining xavfsiz o‘tishini ta’minlashni so‘radi, chunki savdo kemalariga hujumlar hind dengizchilarini xavf ostiga qo‘ymoqda va oziq-ovqat hamda energiya yetkazib berishlarga tahdid solmoqda. Hindiston hukumati ma’lumotlariga ko‘ra, ikkala davlat bilan maslahatlar olib borilmoqda. «Mintaqada tijorat kemachiligi va dengizchilarga hujumlar to‘xtatilishi, xalqaro suv yo‘llari orqali erkin va to‘siqsiz navigatsiya hamda savdo imkon qadar tezroq tiklanishi kerak», — dedi o‘tgan hafta Hindiston Tashqi ishlar vazirligining rasmiy vakili Randhir Jaiswal.

Xavf ostidagi hind dengizchilari

Hindiston jahon dengizchilari sonining 12 foizdan ortig‘ini — 2026-yilgi tarmoq hisobotiga ko‘ra 311 936 dengiz mutaxassisini ta’minlaydi. So‘nggi oylarda Qora dengizda va uning atrofida tijorat kemalariga hujumlar tinch aholi ekipajlari uchun xavflarni yuzaga chiqardi. Turkiya egaligiga tegishli bo‘lgan, Ukrainadan don tashigan MV Royad Mammadov balkey dushanba kuni hujumdan so‘ng yonib cho‘kdi; ikki ekipaj a’zosi halok bo‘ldi. Kema bortidagi uch hindistonlik omon qoldi, biroq yaralandi va davolanish uchun Ruminiyaga olib borildi. Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy zarba uchun mas’uliyatni Rossiyaga yukladi. Rossiya mudofaa vazirligi alohida Qora dengizda ikki ukraina yuk kemasiga zarbalar haqida xabar berdi, aniq kemalarni nomlamadi. Shuningdek, Rossiya hukumatlari ma’lumotlariga ko‘ra, Sochi yaqinida Rossiya qirg‘og‘ida Liberia bayrog‘i ostidagi Aframax Rio neft tankeri dron-kemalar bilan hujumga uchragan; bortda 23 hindistonlik bo‘lgan, barchasi qutqarilgan.

Diplomatik sa’y-harakatlar va baholar

Hindistonning sobiq diplomati Anil Wadhwa hindistonlik taklif — kemachilikka hujumlarni to‘xtatish — energiya infratuzilmasini, don va energiya eksporti yuklarining xavfsiz o‘tishini hamda savdo kemalariga zarbalarni to‘xtatishni qamrab oladi, deb qayd etdi. «Temir kafolat olish butunlay Rossiya va Ukraina o‘rtasida dengiz teatrida kengroq jangovar harakatlarni to‘xtatishga bog‘liq», — dedi u DWga. Rossiya bilan yaqin aloqalarni saqlab va Ukraina bilan o‘zaro hamkorlikni kengaytirib, Hindiston ikkala tomonga ham kirish imkoniga ega, biroq bu kelishuvlarga rioya qilinishini kafolatlamaydi. Ukraina tashqi ishlar vaziri Andrey Sibiga Hindistonning mumkin bo‘lgan sulh to‘g‘risidagi taklifini Kiyev olgan to‘rtta taklif ichida «eng keng» deb atadi. Rossiya Hindiston taklif qilgan xavfsiz o‘tish to‘g‘risidagi majburiy kelishuvni ommaviy qo‘llab-quvvatlamadi, garchi Nyu-Delining tinchlik sa’y-harakatlarini olqishlagan bo‘lsa-da. Javaharlal Neru universiteti Rossiya va Markaziy Osiyo tadqiqotlari markazidan Rajan Kumar Hindiston Moskva bilan diplomatik dastaklardan, jumladan Xitoy, Braziliya va Janubiy Afrika bilan muvofiqlashib, muloqotga ko‘maklashish uchun foydalanishi mumkin, deb hisoblaydi.

«Energetika sulhi» konteksti va iqtisodiy xavflar

Hindiston tashabbusi AQSh prezidenti Donald Tramp dam olish kunlari Rossiya va Ukraina o‘rtasida «energetika sulhi»ni e’lon qilganidan so‘ng o‘ziga xos qilindi, garchi uning qamrovi va amalga oshirish mexanizmi noaniq qolmoqda. Nyu-Delidagi Observer Research Foundation fikr markazi vitse-prezidenti Harsh Pant Trampning aralashuvi Hindiston sa’y-harakatlariga yordam berishi mumkinligini, biroq torroq kelishuvga olib kelishi mumkinligini bildiradi: «Energetika sulhi ishonchni mustahkamlashning boshlang‘ich chorasiga aylanishi mumkin, Qora dengizda kemachilik bo‘yicha kelishuv esa savdo kemalariga, portlarga, dengiz yo‘llariga hujumlar va tijorat harakati xavfsizligi bo‘yicha qo‘shimcha majburiyatlarni talab qiladi». Wadhwa energetika sulhi energiya yuklarining xavfsiz o‘tishini ta’minlab, hind dengizchilariga foyda keltirishi mumkinligini qo‘shdi, garchi Ukraina ta’kidlashicha, Rossiya bu sulhni allaqachon buzgan. Kemachilikdagi uzilishlar Hindiston uchun iqtisodiy oqibatlarga ham ega: Milliy davlat moliyasi va siyosati instituti professori Lekha Chakraborty so‘zlariga ko‘ra, Qora dengizda kemachilikning uzoq davom etgan buzilishi mamlakat import xarajatlarini oshiradi, asosan Rossiya neftiga fraxtning o‘sishi va yumshoq moylar yetkazib berishning cheklanganligi tufayli, bu eng kuchli darajada o‘simlik moyi bo‘yicha ichki narxlarga va oziq-ovqat inflyatsiyasiga ta’sir qiladi.