Asosiy ma’lumotlar
- 10-sentabr kuni Chirchiqda ikkita kombayn bilan yarim tirkama Gulbi Turdikulova va Abduvali Berdibekovning uyiga urildi; devor, tom, gaz quvuri vayron bo‘ldi.
- AgroTech Klaster zavodi mas’uliyatni Xinjiang Boshiran xitoylik yetkazib beruvchisiga yuklamoqda; oila bilan zavod ta’mir bo‘yicha kelisha olmadi.
- Bir oy o‘tib zararning rasmiy bahosi yo‘q; tekshiruvni Chirchiq shahar IIB KMJning 133-moddasi bo‘yicha olib bormoqda, uyda 10-sentabrdan beri gaz yo‘q.
Voqea qanday sodir bo‘lgan
10-sentabr kuni soat 15:30 atrofida Chirchiq shahri Sadriddin Ayniy ko‘chasida yuk avtomobilidan ikkita paxta terish kombayni bilan yarim tirkama uzilib ketdi. U yonbag‘ir bo‘ylab o‘z-o‘zidan yurib, g‘ishtdan qurilgan devorni buzib o‘tdi va 1986-yildan beri shu yerda yashayotgan keksa juftlik — 72 yoshli Gulbi Turdikulova va 74 yoshli Abduvali Berdibekovning xususiy uyiga urildi. Mehmonxona tashqi devorining bir qismi, shift va tom vayron bo‘ldi, oynalar sindirildi, mebel, texnika, gaz quvuri va hisoblagich zararlandi. Erxotinning aytishicha, o‘sha paytda uy bekasi bozorda edi, xo‘jayin esa hali mehmonxonada dam olishga yotmagan edi. Oqibatlarni bartaraf etish bir necha soat davom etdi — kombaynlarni tushirish va yarim tirkamani chiqarib olish uchun qo‘shimcha kran kerak bo‘ldi, ishlar taxminan yarim kechagacha davom etdi.
Avariya sababi haqidagi versiyalar
Oilaning va guvohlarning so‘zlariga ko‘ra, traktor ko‘chadan yuqoriga chiqayotganda burilishda yengil avtomobil bilan to‘qnashdi, shundan so‘ng bog‘lovchi qurilma bardosh bermadi va yarim tirkama uzilib ketdi. Berdibekovning baholashicha, kombaynlar bilan birga taxminan 20 metr uzunlikdagi yarim tirkama 50–60 tonna og‘irlikka ega edi. Rasmiy idoralar to‘qnashuvni hozircha tasdiqlamagan: IIB faqat yarim tirkama texnik sabablarga ko‘ra uzilib ketganini ma’lum qildi. Oila hududda yuk avtomobillarining harakatini taqiqlaydigan belgi va 12% qiyalik haqidagi belgi o‘rnatilganini, yirik o‘lchamli yuk esa oldindan tekshirilgan marshrut bo‘yicha kuzatilishi kerakligini ta’kidlaydi. Oilaning qo‘shnisi Botirali Rahmonberdiyev mahalliy aholi ilgari bu hududning xavfliligi haqida hokimiyatga ko‘p marta murojaat qilganini eslatdi.
Tashishni kim tashkil qilgan
Kombaynlar MChJ Toshkent traktor zavodi uchun mo‘ljallangan edi (2021-yil 21-martdan boshlab AgroTech Klaster brendi). Bosh direktor Ulug‘bek Matkarimov zavod tashishni tashkil qilmaganini ma’lum qildi: 2026-yil 9-iyunda Xinjiang Boshiran Intelligent Agricultural Machinery xitoy kompaniyasi bilan «Incoterms-2020» bo‘yicha CIP — Chirchiq sharti asosida tuzilgan shartnomaga ko‘ra, yetkazib beruvchi tashuvchini tanlashi, shartnoma tuzishi va tashish hamda sug‘urtni to‘lashi kerak edi. Logistik kompaniyaning nomi, traktor va yarim tirkama egalarining kimligi hamda haydovchining ish beruvchisi oshkor qilinmaydi; haydovchi bilan bog‘lanishga muvaffaqiyat bo‘lmadi. 12-sentabrda zavod, mahalla, hokimiyat va IIB vakillari tomonidan tuzilgan dalolatnomada zararni Xinjiang Boshiran jalb qilgan logistik kompaniya to‘liq qoplashi kerakligi yozilgan. Xitoylik yetkazib beruvchi zavodga yuborgan maktubida oqibatlarni o‘z hisobidan hal qilishga tayyorligini bildirgan, biroq hujjat asosan kombaynning shikastlanishi va ta’miri haqida — uy egalarining ismi, tovon pulining miqdori va muddatlari ko‘rsatilmagan holda.
Ta’mir bo‘yicha nizo
Avariyadan keyingi kuni AgroTech Klaster rahbariyati oila bilan uchrashdi. Erxotinning so‘zlariga ko‘ra, ularga ish hajmi va kafolatlarsiz faqat «qo‘lidan kelgan yordam» taklif qilindi; ular uyni tekshirishni, zararni baholashni va majburiyatlarni yozma ravishda mustahkamlashni yoki tiklash qiymatini to‘lashni so‘radi, shunda ustalarni o‘zlari yollashi mumkin bo‘ladi. Oilaning aytishicha, korxona vakillari pul tovonini berishdan bosh tortdi. Matkarimov boshqacha versiyani bayon qildi: uyni tiklash bo‘yicha yuridik majburiyat zavodda yo‘q edi, yordam «insoniy mulohazalar asosida» taklif qilingan, biroq joyda bo‘lgan yosh ayol (dalolatnomaga ko‘ra — qarindoshi Jazira Bayquatova) advokat bilan maslahatlashguncha ishlarni boshlamaslikni so‘ragan. Na u, na uy egalari dalolatnomani imzolamagan, shuning uchun hujjat faqat tuzuvchilarning pozitsiyasini aks ettiradi. Erxotin o‘sha kuni zavod bilan ularning o‘g‘li va kelinlari gaplashganini, ular ish hajmi va uyning xavfsizligi aniqlanguncha ta’mirni boshlamaslik pozitsiyasini bildirganini aniqlashtirdi.
Murojaatlar va idoralarning pozitsiyasi
15-sentabr kuni oilaning advokati hokimiyatga, Chirchiq shahar IIB va prokuraturasiga, shuningdek, Transport vazirligi huzuridagi Transport nazorati inspeksiyasiga arizalar tayyorladi; 23-sentabrda oila Prezidentning Virtual qabulxonasiga yozdi. Hokimiyat murojaat qabul qilinganini tasdiqladi: uni uy-joy va qurilish xo‘jaligi bo‘limi ko‘rib chiqdi, yo‘l-transport hodisasi holatlari bilan shahar yo‘l harakati xavfsizligi bo‘limi shug‘ulanmoqda. Idoralararo komissiya tuzilgani va konstruksiyalarning texnik tekshiruvi o‘tkazilgani haqida ma’lumot yo‘q. Hokimiyat zarar miqdorini vakolatli idoralar huquqiy bahodan keyin aniqlashini, ammo aniq tashkilot nomini ko‘rsatmasdan ma’lum qildi va oila uy allaqachon ta’mirlayotganini — tom proflist bilan almashtirilganini qayd etdi. Gaz ta’minotini tiklash tarmoq tekshirilgandan keyin gaz ta’minoti tashkilotining vakolatlariga tegishli deb belgilandi; muddatlar aytilmadi, uyda 10-sentabrdan beri gaz yo‘q. IIB (matbuot kotibi Shohruh Giyosov ma’lumotlariga ko‘ra) tekshiruv KMJning 133-moddasi — yengil tana shikastlanishi yoki salmoqli moddiy zararga olib kelgan yo‘l harakati qoidalarini buzish bo‘yicha olib borilayotganini, zarar qonunida belgilangan tartibda qoplanishini ma’lum qildi, kim va qanday to‘lashini tushuntirmasdan.
Oila uyni o‘zi ta’mirlamoqda
Zarar bahosini kutmay, er-xotin tomni o‘zlari demontaj qildi va vayron bo‘lgan xonaning devorini qayta qurmoqda. «Yomg‘ir mavsumi boshlanmoqda, sovuqroq bo‘lib bormoqda, biz xotinim bilan shu uyda yolg‘iz qoldik. Kutishda davom eta olmadik… Hech kim bizga yordam bermadi», — dedi Berdibekov. Oila o‘z-o‘zidan ta’mir talablardan voz kechish anglatmasligini ta’kidlaydi: ular moddiy va ma’naviy zararni qoplashga erishmoqda va kimdir sodir bo‘lgan uchun mas’uliyatni o‘z zimmasiga olishini xohlaydi. Tiklash xarajatlari hozircha hisoblanmagan; nashr paytida uy holati bo‘yicha rasmiy xulosa va tovon uchun mas’ul shaxs aniqlanmagan.
