Asosiy ma’lumotlar

  • Fransiyada 2026-yilning birinchi yarmida chiqindilar 4,1% ga kamaydi (Citepa); yil yakuniga 2,8% — taxminan 10 mln tonna qisqarish kutilmoqda.
  • Dizel Erondagi urush va Hormuz bo‘g‘ozi blokadalasi tufayli 45% ga qimmatlashdi; dizel sotuvi 7,3% ga kamaydi, transport chiqindilari — 4,5% ga.
  • Carbon Brief MAE ma’lumotlariga tayanib, 2020-yildan beri ilk bor qazilma yoqilg‘idan global chiqindilarning taxminan 0,5% ga kamayishi mumkinligini aytadi.

Qimmat yoqilg‘i fonida chiqindilarning kamayishi

Fransiya issiqxona gazlari chiqindilarining sezilarli qisqarishini qayd etmoqda, biroq Euronews yozishicha, bu ko‘p jihatdan iste’molchilar hisobiga erishilgan. Mamlakatdagi havo ifloslanishi va chiqindilarni kuzatuvchi Citepa tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning birinchi yarmida chiqindilar 4,1% ga kamaydi. Sabab — Erondagi urush keltirgan yoqilg‘i narxlarining keskin oshishi: aholi dizel yoqilg‘isini kamroq sotib oldi va uy-rossiq gaz iste’molini qisqartirdi. Yil yakuniga ko‘ra Fransiya, kutilganidek, chiqindilarni 2025-yildagi 2,1% ga qarshi 2,8% ga kamaytiradi — bu mutlaq ifodada taxminan 10 million tonna.

2030-yil maqsadlari uchun temp yetarli emas

Muvaffaqiyatga qaramay, kamayish tempasi keraklidan past qolmoqda. Fransiya 2030-yilga kelib chiqindilarni 1990-yilgi darajaga nisbatan ikki barobar qisqartirishga intiladi, buning uchun yiliga taxminan 5% kamayish talab etiladi. Ekologik o‘tish vaziri Monique Barbut kamayishni «umidvor» deb atadi, biroq AFP ma’lumotlariga ko‘ra, bu «iqlim maqsadlarimizga erishish uchun hozircha yetarli emas» deb tan oldi.

Dizel narxlari va uy-ro‘zg‘or gazining roli

Kamayishning asosiy omili avtomobil yoqilg‘isining qimmatlashuvi bo‘ldi: yil boshidan beri dizel 45% ga qimmatlashdi, chunki Erondagi jangovar harakatlar Hormuz bo‘g‘ozi orqali neft yetkazib berishni falajladi. Birinchi yarmida dizel sotuvi 7,3% ga kamaydi, transport chiqindilari esa 4,5% ga qisqardi. Uy xo‘jaliklari va tijorat obyektlarining chiqindilari 12% ga kamaydi — asosan isitish, suv isitish va ovqat pishirish uchun tabiiy gazdan foydalanish qisqargani tufayli.

Tendensiya saqlanmasligi mumkin

Citepa prognozlariga ko‘ra, ikkinchi yarmida chiqindilar atigi 1,3% ga kamayadi, qisman chunki Fransiya qo‘shni mamlakatlarga elektr energiyasi yetkazish uchun gaz elektr stansiyalaridan foydalanishni oshirmoqda. Yil yakuniga ko‘ra energetika sektori chiqindilari transport va boshqa tarmoqlardagi kamayishga qaramay, 3,6% ga oshishi kutilmoqda.

Yevropa va dunyodagi manzara

Germaniyada 2026-yilning birinchi yarmida chiqindilar neftga talab kamaygani fonida taxminan 2% ga kamaydi, biroq Agora Energiewende tahlil markazi mamlakat 2019-yilda iqlim qonuni qabul qilingandan beri ilk bor yillik limitni taxminan 10 million tonnaga oshirib yuborishi mumkinligi haqida ogohlantiradi. Energiyaning yuqori narxlari yevropaliklarni alternativalarga itarildi: Fransiya, Germaniya va Polshada issiqlik nasoslarining sotuvi 2026-yil boshida 25% ga oshdi, elektr avtomobillar sotuvi ham urush boshlangandan beri keskin oshdi, quyosh energetikasi esa, baholashlarga ko‘ra, fevraldan beri Yevropa Ittifoqiga gaz importida 37,4 milliard yevro tejashga yordam berdi. Xitoyda ikkinchi chorakda neft iste’moli 9% ga, CO2 chiqindilari esa 1% ga kamaydi; nashr mamlakatda chiqindilarning kamayishi ilk bor ko‘mir bilan emas, neft bilan bog‘liqligini qayd etadi.

2020-yildan beri ilk global kamayish ehtimoli

MAE prognozlariga asoslangan Carbon Brief hisoboti bu yil qazilma yoqilg‘idan olinadigan global CO2 chiqindilari taxminan 0,5% ga kamayishi mumkinligini aytadi — bu 2020-yildan beri ilk yillik kamayish bo‘lardi, o‘shanda chiqindilar lokdaunlar tufayli keskin pasaygan edi. MAE urush tugagach neftga talab oshishini kutmoqda, biroq agentlik ma’lumotlariga ko‘ra, quyosh va shamol energetikasi, atom energiyasi, elektr avtomobillar va issiqlik nasoslarining tarqalishi narxlar barqarorlashgandan keyin ham qazilma yoqilg‘i iste’molini pastroq darajada ushlab turishi mumkin: 2025-yilda bu texnologiyalar, MAE baholashicha, taxminan 3 milliard tonna CO2 chiqindisining oldini olishga yordam berdi.