Asosiy ma’lumotlar
- Aleksandr Lazutkin: Mars ekspeditsiyasining asosiy muammolari — oziq-ovqat, nurlanish va ekipaj salomatligi
- Parvoz taxminan ikki yil davom etadi; yillik kosmik missiyalarda atigi o‘nlab odam qatnashgan
- Kosmonavt Ilon Maskinga Marsga 100 kishini yuborish rejasiga izoh berdi
Insoniyat hozircha Mars ekspeditsiyasiga tayyor emas
Rossiya kosmonavti Aleksandr Lazutkin «RIA Novosti» bilan suhbatda insoniyat hozircha Marsga odamlarni yuborishga tayyor emasligini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, eng zamonaviy va eng qudratli kosmik kema yaratilishi ham ekspeditsiya muvaffaqiyatini kafolatlamaydi. Parvoz taxminan ikki yil davom etadi va bu vaqt davomida ekipajni oziq-ovqat bilan ta’minlash hamda uning xavfsizligini ta’minlash zarur.
Oziq-ovqat va nurlanish
«Texnik jihatdan biz buni qilamiz, lekin parvoz qilish uchun oddiy narsalarni hal qilish kerak, masalan, odamlarni nimaga ovqatlantirish», — dedi Lazutkin Ilon Maskinga Marsga 100 kishini yuborish rejalari haqida. Yana bir jiddiy muammo sifatida u kosmik nurlanishni atadi: Yerni magnit maydon himoya qiladi, biroq bu himoya hatto Oygacha yetib bormaydi, Mars esa ancha uzoqda joylashgan. Quyoshdagi kuchli portlashlar paytida kosmonavtlar xavf ostida qoladi va Yerga tez qaytish imkonsiz bo‘ladi. «Quyoshdagi har qanday portlash superzamonaviy kemada Marsga kelgan o‘sha yuz kishini yo‘q qiladi», — ta’kidladi kosmonavt.
Salomatlik va psihikaga ta’sir
Bugungi kunga qadar atigi o‘nlab odam yillik kosmik missiyalarda qatnashgan, shuning uchun olimlar inson organizmi ikki yillik parvozni qanday ko‘tarishini hozirgacha aniq bilmaydi. Lazutkin, shuningdek, psixologik qiyinchiliklarga e’tibor qaratdi: Yerdan uzoqda bo‘lgan ekipaj uzoq vaqt davomida na ona sayyorani, na Marsni ko‘ra oladi, cheksiz kosmosda og‘irlik yo‘qligi sharoitidagi hayot esa psixikaga jiddiy bosim o‘tkazishi mumkin.
Tajriba va xulosalar
Aleksandr Lazutkin 1997-yilda «Mir» orbital stansiyasida 185 kun o‘tkazdi. Uning fikricha, Marsga ekspeditsiya tashkil etish uchun muhandislar, shifokorlar, psixologlar va boshqa mutaxassislarning hamkorligi zarur.
