Vuchich Serbiyada muddatidan oldingi parlament saylovlarida mag‘lubiyatni tan oldi: «Talabalar ro‘yxati» g‘olib chiqmoqda

Vuchich mag‘lubiyatni tan oldi

Serbiyaning sobiq prezidenti Aleksandar Vuchich yakshanba, 25-oktabr kuni, o‘zi boshchiligidagi «Birlashgan Serbiya» koalitsiyasi muddatidan oldingi parlament saylovlarida mag‘lubiyatga uchraganini tan oldi. Belgradda Serbiya taraqqiyot partiyasi (SNS) shtabida nutq so‘zlab, u shunday dedi: «Bizda hali yakuniy natijalar yo‘q, lekin so‘rov natijalarini tahlil qilish asosida bu saylovlarda mag‘lub bo‘lganimiz aniq». Uning baholashicha, talabalar harakati qo‘llab-quvvatlagan ro‘yxat 250 o‘rinli Skupshtinada 135 tadan 140 tagacha o‘rin egallaydi, uning koalitsiyasi esa taxminan 105 o‘rin. Vuchich, shuningdek, mag‘lubiyat uchun javobgarlikni, uning aytishicha, bir qator Yevropa davlatlari va «Amerika chuqur davlati»ning aralashuviga yukladi.

Dastlabki natijalar tafsilotlarda farq qiladi

Ipsos agentligi va Erkin saylovlar va demokratiya markazi (CeSID) ma’lumotlariga ko‘ra, «Talabalar ro‘yxati» ovozlarning 52 foizini olmoqda, «Birlashgan Serbiya»da esa 39,3 foiz; kuzatuv tashkiloti CRTA esa 51,47 foizga qarshi 40,42 foizni keltiradi. Euronews nashri esa Vuchich koalitsiyasi uchun boshqa raqamni — 32,3 foizni keltiradi (taxminan 1,72 mln ovozga qarshi talabalar ro‘yxatida 2,2 mln ovoz). Nashrlar o‘rtasidagi raqamlar farqi saqlanib qolmoqda, yakuniy natijalarni Respublika saylov komissiyasi tasdiqlashi kerak. Ivitsa Dachich boshchiligidagi «Barqarorlik omili» koalitsiyasi Ipsos va CeSID ma’lumotlariga ko‘ra 2,3 foiz olmoqda. Taqqoslash uchun: 2023-yil dekabridagi saylovlarda SNS boshchiligidagi koalitsiya 46,75 foiz va 129 o‘rin olgan edi.

Rekord darajadagi faollik va qonunbuzarliklar haqidagi xabarlar

25-oktabrdagi saylovlar — 1990-yildan buyon 15-parlament saylovi va 10-muddatidan oldingi saylov — yuqori faollik bilan o‘tdi: soat 19:00 ga kelib faollik 67,6 foizga yetdi Ipsos va CeSID baholariga ko‘ra, bu 2023-yil dekabridagi yakuniy 58,7 foizdan yuqori. CeSID soat 20:00 ga kelib mumkin bo‘lgan qonunbuzarliklar haqida 300 dan ortiq murojaat qayd etganini ma’lum qildi; bularga hujjatsiz ovoz berish, byulletenlarni suratga olish, guruh bo‘lib ovoz berish, texnik muammolar, shuningdek, saylovchilarni qo‘rqitish va sotib olish shubhalari kiradi; tekshiruv davom etmoqda. Belgradda natijalar e’lon qilingandan so‘ng talabalar harakati tarafdorlari tomonidan ko‘chada nishonlash tadbirlari bo‘lib o‘tdi.

Kontekst: Novi-Sad fojiasidan siyosiy kuchgacha

Saylovlar deyarli ikki yillik hukumatga qarshi norozilik namoyishlarining natijasi bo‘ldi, ular 2024-yil noyabrda Novi-Sad vokzalida soyabon qulashi oqibatida 16 kishi halok bo‘lganisababli boshlangan edi. Javobgarlik va korrupsiyaga qarshi kurashni talab qilgan talabalar 2012-yildan beri Serbiya siyosatida hukmronlik qilgan SNSga qarshi turuvchi asosiy siyosiy kuchga aylandi. Chernogoriya prezidenti Yakov Milatovich talabalar ro‘yxatini tabriklab, ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlarning yangi bosqichiga umid bildirdi. Gazeta.Ru RIA Novosti ma’lumotlariga tayanib xabar qilishicha, Vuchichning o‘zi 25-oktabr kuni saylovlardan keyin Rossiya bilan hamkorlik mustahkamlanishini kutayotganiniaytgan; Rossiya Fanlar akademiyasi Slavyanshunoslik instituti eksperti Yelena Guskova esa ilgari Rossiya va Serbiya munosabatlari muxolifat g‘alaba qozonsa ham keskin yomonlashishi dargumonligini qayd etgan edi.

Bu nimani anglatadi

Talabalar ro‘yxatining g‘alabasi, agar dastlabki ma’lumotlar tasdiqlansa, 2012-yildan beri birinchi marta SNSni Serbiya parlamentidagi hukmron mavqeidan mahrum qiladi va mamlakatda hokimiyatda partiya almashinishini anglatadi. Fuqarolar uchun bu 135–140 o‘rinlik aniq ko‘pchilik bilan yangi hukumat shakllantirishga amaliy yo‘l ochilishi, mintaqa uchun esa Belgradning tashqi aloqalarini qayta qurish imkoniyati haqidagi signal bo‘ladi, garchi komissiyaning yakuniy natijalari va koalitsiyalar tarkibi hozircha noma’lum bo‘lsa ham.