Pragada minglab kishi jamoat televideniyesi va radiosini moliyalash reformasiga qarshi norozilik bildirdi

Praganing markazida ommaviy norozilik namoyishi

2026-yil 25-oktabrda Praganing Stare-Mesto maydonida bir necha ming kishi yig‘ildi— hukumatning jamoat televideniyesi va radiosini moliyalash tizimini o‘zgartirish rejasiga qarshi norozilik bildirish maqsadida. Tadbirda «Demokratiya uchun million lahzalar» tashabbusi tashkilotchisi bo‘ldi; ishtirokchilar «Senzuraga qaytishni xohlamaymiz!» va «Mag‘rurlik va vayronagarchilik hukumatini to‘xtating!» kabi shiorlar yozilgan plakatlar bilan chiqdi. DW ma’lumotiga ko‘ra, so‘nggi kunlarda Brno va Chexiyaning boshqa shaharlarida ham xuddi shunday, biroq kamroq sonli tadbirlar bo‘lib o‘tgan.

Reformaning mohiyati va parlamentdagi muhokamasi

Chexiya parlamentining quyi palatasi shanba kuni, 24-oktabr kuni, qonun loyihasini tezlashtirilgan tartibda ko‘rib chiqish uchun ovoz berdi. Ushbu loyiha jamoat OAV uchun abonent to‘lovini bekor qilib, uning o‘rniga davlat byudjetidan to‘g‘ridan-to‘g‘ri mablag‘ ajratishni nazarda tutadi. Kun.uz DW ma’lumotlariga asoslanib xabar qilishicha, qonun loyihasi 24-oktabr erta tongda Deputatlar palatasida birinchi o‘qishdan o‘tgan va endi uni parlament qo‘mitalari ko‘rib chiqadi. Shuningdek, reforma Chexiya televideniyesi (ČT) va Chexiya radiosiga (ČRo) ajratiladigan mablag‘larni 15 foizdan ko‘proq qisqartirishni nazarda tutadi. Qonun kuchga kirishidan oldin yuqori palatadan ham o‘tishi kerak.

Tomonlarning pozitsiyalari

Bosh vazir Andrey Babish boshchiligidagi, ikki o‘ta o‘ng partiyani o‘z ichiga olgan hukmron koalitsiya telekanallar va radiostansiyalar tejamkorlik qilishi kerakligini, moliyalash modelini o‘zgartirish esa tahririyat mustaqilligiga ta’sir qilmasligini ta’kidlaydi. «Hech kim dasturlarga yoki yangiliklar yoritilishiga aralashmoqchi emas», — deb yozdi Babish X tarmog‘ida va mablag‘lar qonun bilan majburiy xarajat sifatida kafolatlanishini qo‘shdi. Muxolifat reformani konstitutsiyaviy sudga shikoyat qilishini bildirdi. 2025-yilda Babish hokimiyatga qaytgandan buyon u bilan bir necha bor qarama-qarshi kelgan prezident Petr Pavel jamoat OAVni «demokratiyamizning asosiy ustunlaridan biri» deb atadi va «qaytarib bo‘lmaydigan shoshilinch qadamlar tashlash mumkin emas» degan ogohlantirish berdi. DW ma’lumotiga ko‘ra, Pavel shuningdek qonun loyihasini shoshilinch, tunda va dam olish kunlarida parlament orqali o‘tkazishga urinishni ham tanqid qildi.

Xalqaro tanqid va namoyishchilarning munosabati

Rejalarga Yevropa eshittirish ittifoqi, Yevropa jurnalistlar federatsiyasi, «Chegarasiz muxbirlar» va Xalqaro matbuot instituti qarshi chiqdi. AFP ma’lumotiga ko‘ra, bu tashkilotlar Babishni slovak bosh vaziri Robert Fico va venger Viktor Orban yo‘lidan borishdaayblamoqda, ya’ni jamoat OAV mustaqilligini nazoratga olishga intilishda. Tadbir tashkilotchilari namoyishga chaqiruvda shunday dedi: «Muhokama qilinayotgani — yaqin o‘n yilliklar uchun mamlakatning kelajagi o‘zi. Hukumat qanchalik uzoq borishi mumkinligini sinab ko‘rmoqda». Ishtirokchilar orasida reformani tarixiy tajriba bilan bog‘lovchilar ham bor edi: 94 yoshli Milan Kotal hayotida televideniye ikki marta bosib olinganini — urush davrida natsistlar tomonidan va 1989-yilgacha kommunistlar tomonidan — eslatib o‘tdi. Reuters Institute Digital News Report 2026 ma’lumotlariga ko‘ra, Chexiyada OAVga ishonch past — taxminan 30–33 foiz, biroq jamoat eshittirish tashkilotlari eng ko‘p ishonilgan brendlar bo‘lib qolmoqda.

Keyin nima bo‘ladi

Tashkilotchilar 15-noyabr kuni Pragada yanada kattaroq namoyish o‘tkazilishini e’lon qildi. Reformaning taqdiri parlamentning yuqori palatasi va muxolifatning mumkin bo‘lgan konstitutsiyaviy da’vosiga bog‘liq; yakuniy qaror hozircha qabul qilinmagan.

Tahririyat konteksti

Bu voqea butun bir mamlakatdagi jamoat OAVni moliyalash modeliga ta’sir qilgani va allaqachon prezident, muxolifat hamda xalqaro kasbiy tashkilotlar darajasida munosabat bildirilgani uchun muhim. Amalda bu yaqin haftalarda asosiy qarorlarni parlamentning yuqori palatasi va, ehtimol, konstitutsiyaviy sud qabul qilishi, ko‘cha bosimi esa 15-noyabrga rejalashtirilgan tadbir bilan davom etishini anglatadi. Shuni ham hisobga olish kerakki, yuqori palatada ko‘rib chiqishning aniq muddatlari haqidagi ma’lumotlar nashrlarda keltirilmagan.