Asosiy ma’lumotlar

  • XVF va Jahon bankining yillik uchrashuvlari paytida Bangkokda yuzlab odam norozilik bildirdi.
  • Oxfam va inson huquqlari himoyachilari XVFning xarajatlarni qisqartirish chaqiriqlarini xavfli deb atadi: BMTDP baholashiga ko‘ra, subsidiyalarni to‘liq bekor qilish 130 mln kishini qashshoqlikka olib kelishi mumkin.
  • XVF jahon iqtisodiyoti prognozini oshirdi, biroq zaif mamlakatlar ortda qolishi haqida ogohlantirdi; bu pozitsiyani Pokiston markaziy bankining sobiq rahbari qo‘llab-quvvatladi, Rockefeller Foundation esa «o‘sish va investitsiyalarni qayta ishga tushirishni» taklif qildi.

Bangkokdagi norozilik

Juma kuni yuzlab odam Bangkok ko‘chalariga chiqib, XVF va Jahon bankining rivojlanayotgan mamlakatlarga nisbatan yondashuvini o‘zgartirishni talab qildi. Ishtirokchilar orasida 200 kilometrdan ortiq yo‘l bosib aksiyaga qo‘shilgan 51 yoshli kokos yetishtiruvchi dehqon Sombat Chuekrod ham bor. «Biz XVF va Jahon bankidan o‘z rolini qayta ko‘rib chiqishlarini xohlaymiz. Tailandliklar allaqachon kambag‘al. Iltimos, ularni yanada kambag‘al qilmang», — dedi u. Norozilik qiluvchilar estakada ostida tunashni niyat qilgan. Faol Supaporn Malailoy shunday dedi: «Bu shunchaki pul qarz olish masalasi emas; bu mamlakatning tuzilmasini va rivojlanish yo‘nalishini shakllantirish haqida».

Uchrashuvlar konteksti va XVF pozitsiyasi

Bu hafta Bangkokda moliya vazirlari, markaziy bank rahbarlari va boshqa yuqori darajali siyosatchilar XVF va Jahon bankining yillik uchrashuvlari uchun yig‘ildi. AFP ma’lumotlariga ko‘ra, inflyatsiya inqirozi AQShning Eronga qarshi urushi va boshqa iqtisodiy zarbalar bilan kuchaygan. XVF xabari: pandemiya va Ukraina hamda Yaqin Sharqdagi urushlardan keyin jahon qarzi juda yuqori, hukumatlarga xarajatlarni qisqartirish kerak. Jamg‘arma bu hafta kutilmagan «barqarorlikka» tayanib jahon iqtisodiyoti prognozini oshirdi, biroq farovonlik parchalanganini va zaif mamlakatlar yanada ortda qolayotganini ogohlantirdi. Eng zaif qatlam sifatida u sun’iy intellektga investitsiyalar bumiga chalmagan neft importchisi kambag‘al mamlakatlarni atadi. XVF tadqiqot departamenti o‘rinbosari Petya Koeva Brooks AFPga bunday mamlakatlar ahvoli «qiyinroq» ekanini, biroq ularning xarajatlarni qisqartirish yoki daromadlarni oshirishdan boshqa «tanlovi yo‘qligini» aytdi. XVF Eron bilan urushdan keyin joriy etilgan energiya va oziq-ovqat subsidiyalarini maqsadliroq qilishni taklif qildi.

Inson huquqlari himoyachilarining tanqidi

Norozilik tashkilotchilari, jumladan Lidy Nakpil, XVF subsidiyalar va ijtimoiy xarajatlarni qisqartirish talabi o‘rniga kambag‘al qatlamlar foydasiga iqlim moliyalashtirishiga va soliq islohotlariga e’tibor qaratishni so‘radi. «Janubiy Global mamlakatlar hukumatlari boy mamlakatlar va xususiy kreditorlarning noqonuniy qarzlariga xizmat qilish uchun sog‘liqni saqlash, ta’lim va ijtimoiy himoyaga qaratilgan hayotiy muhim xarajatlarni qisqartirishga majbur», — dedi Nakpil murojaatida. Oxfam ijrochi direktori Amitabh Behar AFPga dunyo «tengsizlik favqulodda vaziyatini» boshdan kechirayotganini, XVFning moliyaviy konsolidatsiya chaqiriqlari esa ijtimoiy yordamni qisqartirishning shifrlangan nomi ekanini aytdi. «Bu narxlarning (yanada) o‘sishiga olib keladi. Ochlikka olib kelishi mumkin», — deb ogohlantirdi u. BMTDP bu hafta subsidiyalarni to‘liq bekor qilish 130 million kishini qashshoqlikka olib kelishi mumkinligi haqida ogohlantirdi. Nakpil maqsadlilik chegarasini qayerdan o‘tkazish kerakligiga shubha bilan qaradi: «Ular sizga yordam kerak deb hisoblashlari uchun qanchalik kambag‘al bo‘lishingiz kerak?»

Mutaxassislar fikrlari

Alvarez & Marsal kompaniyasining Sovereign Advisory Services xodimasi, ilgari Pokiston markaziy bankini boshqargan Reza Baqir AFPga fuqarolar ehtiyojlarini XVF dasturlari shartlari bilan muvozanatlash qiyinligi haqida gapirdi, biroq mamlakatlar o‘z resurslarini va moliyaviy zaxiralarini yaratib, jamg‘armaga qaramlikni kamaytirishi uchun ichki boshqaruv muammolarini hal qilish muhimligini ta’kidladi. Rockefeller Foundation vakili Kristina Segal-Noulz rivojlanayotgan mamlakatlarga «aslında ikkita yomon variant taklif qilinayotganini» — rekord darajadagi yuqori stavkalar ostida qarz olish yoki favqulodda xarajat qisqartirishlarni amalga oshirish va ehtimol rivojlanish maqsadlaridan voz kechishni aytdi. U ehtiyojmand mamlakatlarga imtiyozli shartlar asosida moliyalashtirishni kengaytirish bilan «o‘sish va investitsiyalarni qayta ishga tushirishni» taklif qildi.