Asosiy ma’lumotlar

  • ES byudjeti bo‘yicha muzokaralar o‘lik nuqtada qoldi: Kosta 26-noyabrdagi sammitgacha kelishuv matnini tayyorlamoqda
  • YI byudjeti bo'yicha muzokaralar tiqilib qoldi: Kosta 26 noyabrdagi sammitgacha muvofiqlashtirilgan matnni tayyorlamoqda
  • Italiya va Vengrad guruhi ETS2 uglerod bozorini 2030-yilgacha qoldirishni talab qilmoqda
  • Zelenskiy Bryusselga keldi: CNN ma’lumotlariga ko‘ra, Ukraina Patriot uchun raketa-tutuvchilarni tugatgan
  • Zelenskiy Bryusselga keldi: CNN ma'lumotlariga ko'ra, Ukraina Patriot uchun o'zlashtiruvchi raketalarni tugatdi

Byudjet muzokaralari o‘lik nuqtada qoldi

ESning navbatdagi yetti yillik byudjeti bo‘yicha muzokaralar yangi o‘lik nuqtaga kirdi: payshanba kuni sammitda rahbarlar o‘zining «qizil chiziqlariga» sodiqligini tasdiqladi va bir qator davlatlar endi dekabrga mo‘ljallangan muddatni rad etmoqda. Samarsiz sammitdan so‘ng Yevropa Kengashi raisi Antoniu Kosta byudjet muzokaralarini o‘z zimmasiga oldi: u a’zo davlatlarning fikr-mulohazalarini hisobga olib, yaqin haftalar ichida yangi kelishuv matnini taqdim etmoqchi. Kelishuv Irlandiyaning taklifidan boshqa mantiqni izlaydi, bu taklif ES mexanizmi deb ataladigan zaxira fondlarini kuchli qisqartirgani bilan Bryusselni xavotirga solgan edi. Amaldorlar so‘nggi yillardagi saboqlar (COVID, Ukraina, energetika inqirozi, iqlim o‘zgarishi) mablag‘larning katta qismini taqsimlanmagan holda qoldirishni oqlaydi, deb hisoblaydi. Kostaning yana bir ustuvor vazifasi — umumiy byudjetni to‘ldirish uchun butun Yevropa bo‘ylab soliqlar, ya’ni «yangi o‘z resurslari». Byudjet bo‘yicha maxsus sammit 26-noyabrda bo‘lib o‘tadi; kelishuv shu sanagacha taklif etilishi kerak. Euronews ma’lumotlariga ko‘ra, Kosta oylar davomida rahbarlar byudjetni kechagi dekabrgacha yagona rozilik bilan tasdiqlashi kerak, aks holda 2028-yil 1-yanvargacha qonunchilik ishlari uchun vaqt yetmaydi, deb takrorlab keldi. Rahbarlar esa tezlikdan ko‘ra sifatni afzal ko‘rishlarini aytmoqda. Qarshilik «xarajatlarni tejamkor» deb ataladigan, qisqartirishlarni talab qiladigan davlatlar (eng radikallari Germaniya va Shvetsiya) hamda «birdamlik do‘stlari» o‘rtasida kechmoqda, ular orasida Ispaniya va Italiya agrar fondlarga, Boltiqbo‘yi davlatlari esa mudofaa xarajatlariga qiziqish bildirmoqda. Fransiya biror tomanni tanlamadi. Byudjet bo‘yicha taklif 2 trillion yevroni tashkil etadi va «tejamkor» davlatlarning tanqidiga sabab bo‘lmoqda: Germaniya kansleri Fridrix Merts bugun «birorta ham a’zo Yevropa Ittifoqi byudjetiga bunday miqyosda badallar to‘lashga qodir emas», dedi. Sammitning birinchi kuni matbuot anjumani cho‘zilgan bahslar tufayli bekor qilindi. Yevroparlament deputati Zixfrid Mureshan (Rumaniya/EPP) Parlament talablarini hisobga olmasa, mutlaq ko‘pchilikni olishning mumkin emasligi haqida ogohlantirdi: hatto barcha hukmron partiyalar qo‘llab-quvvatlaganda ham byudjet atigi 270 ovoz olardi, bu keraklidandan 91 taga kam.

Energetika — sammitning eng bahsli masalasi

Energetika sammitning eng keskin mavzusiga aylandi. Uch soatlik bahslardan so‘ng diplomatchilar yakuniy xulosalarni hali ham kelishib olishayotgan edi, ikki diplomatchi ma’lumotlariga ko‘ra, Italiya va Shvetsiya qarama-qarshi tomonlarda qoldi. Rim Vengrad guruhining to‘rt davlati — Slovakiya, Vengriya, Chexiya va Polsha — bilan birga chiqish savdosi navbatdagi tizimini (ETS2) 2030-yilgacha qoldirish talabini qo‘llab-quvvatlamoqda. Ular 2028-yilda tizimni joriy etish sharoitlari Yaqin Sharqdagi urush tufayli o‘zgarganini ta’kidlaydi. Bir diplomatchining so‘zlariga ko‘ra, sammit eng siyosiy sezgir masalalardan biri bo‘yicha kelishilgan xulosalarsiz yakunlanish xavfi ostida. Euronewsning bir nechta diplomatchiga tayanib xabar berishicha, Vengrad guruhining rejasi ehtimol muvaffaqiyatsizlikka uchraydi: ulardan biri taklif etilgan tuzatishlar «hech qachon zarur yagona rozilikni olmaydi», dedi, boshqasi esa masala Yevropa Kengashiga chiqarilganini, chunki Atrof-muhit kengashida bunga ko‘pchilik yo‘qligini ta’kidladi. ETS2 — 2029-yildan boshlab yo‘l transporti va binolar uchun yoqilg‘ini qamrab oluvchi yangi uglerod bozori; u ijtimoiy ta’sir bo‘yicha xavotirlar tufayli allaqachon qoldirilgan edi, chunki energiya hisoblarini albatta oshiradi. Finlandiya bosh vaziri Petteri Orpo shunday dedi: «Energetika masalasida aholi va korxonalar uchun past energiya narxlarini kafolatlash uchun qisqa muddatli choralarga muhtojligimiz aniq. Lekin shu bilan birga iqlim maqsadlariga rioya qilishimiz kerak». Shu bilan birga, Bolgariya bosh vaziri Rumen Radev hamkasblarini Trampning Putinning dizel kelishuvini qo‘llab-quvvatlagani bilan hayratda qoldirdi: «Yoqilg‘i narxlarini pasaytirish va raqobatbardoshligimizni ta’minlashga qaratilgan har qanday qadamni olqishlaymiz».

Xitoy bilan savdo va yangi himoya vositalari

Rahbarlar ESning Xitoy bilan rekord darajada yuqori savdo defitsitini — yiliga 360 mlrd yevro (kuniga taxminan 1 mlrd yevro) muhokama qildi, xitoylik import o‘tgan yili Xitoy bojxona ma’lumotlariga ko‘ra 25 foizga oshgan. Yevropa Komissiyasi raisi Ursula fon der Lyayen bilan tushlikda a’zo davlatlar, Euronews ma’lumotlariga ko‘ra, kimyo sanoati va sanoat mashinasozligini — xitoy raqobatidan eng ko‘p zarar ko‘rgan sohalarni himoya qilish uchun import kvotalarini talab qilishdi. O‘tgan hafta ES va Xitoy kelishuvga erishdi: to‘rt yil davomida har yili 350 000 xitoy gibrid avtomobiliga ruxsat beruvchi, 6 foizlik qat’iy tuzatish bilan mamlakatlar bo‘yicha kvotalar joriy etildi. Pekin, shuningdek, noyob yer metallari eksporti bo‘yicha litsenziya talablarini yumshatishga va Yevropa avtomobil ehtiyot qismlari, zaytun moyi va poyabzallariga — deyarli 4 mlrd yevrolik eksportga — boj soliqlarini bekor qilishga rozi bo‘ldi; Yevropa Komissiyasi boj soliqlarida kamida 225 mln yevro tejalishini baholadi. Biroq xitoy avtomobillari eksporti 360 mlrdlik defitsit fonida atigi 15 mlrd yevroni tashkil etadi. Kosta «xalqaro hamkorlar bilan natijaga yo‘naltirilgan muloqotni kengaytirishga» chaqirdi va «yevropa kompaniyalari adolatli sharoitlarda raqobat qilishi kerak», deb qo‘shdi. Fransiya va Germaniya o‘tgan hafta Komissiyadan bozor buzilishlariga tez javob berish uchun yangi vosita ishlab chiqishni so‘radi — choralari Xitoyning ES bozoriga kirishini to‘liq yopishgacha borishi mumkin. Katta amaldor Komissiya yil oxirigacha yetkazib beruvchilarni diversifikatsiya qilish vositasi va xitoy qarshi choralaridan zarar ko‘rgan davlatlar uchun birdamlik mexanizmini taqdim etishini ma’lum qildi. Sammitning yakuniy xulosalarida Xitoy deyarli hech qachon nomi bilan tilga olinmaydi — buning o‘rniga «makroiqtisodiy nomutanosibliklar» iborasi ishlatiladi.

Ukraina: Zelenskiyning kelishi va Patriot raketalari tanqisligi

Ukraina payshanba kunining kun tartibida rasman ko‘rsatilmagan edi, ammo rahbarlar juma kuni uni Bryusselga payshanba kuni kechqurun kelgan prezident Vladimir Zelenskiy ishtirokida muhokama qiladilar. U NATO bosh kotibi Marka Rutte, so‘ngra Polsha bosh vaziri Donald Tusk, Fransiya prezidenti Emmanuel Makron, Belgiya bosh vaziri Bart De Wever va Daniya bosh vaziri Mette Frederiksen bilan ikki tomonlama uchrashuvlar o‘tkazdi. Rutte bilan harbiy yordam, energetika xavfsizligi va Ukrainaning ESga a’zoligi muhokama qilindi; Rutte «energetika sulhi» va PURL mexanizmi orqali yordamning muhimligini ta’kidladi. Uchrashuv Qo‘shma Shtatlar Kiyevning Rossiyani neftni qayta ishlash zavodlariga zarbalari javobida qurol sotish va razvedka ma’lumotlari almashinuvini to‘xtatishi mumkinligi haqidagi xavotirlar fonida o‘tdi; NATO amaldorlari bu hozircha sodir bo‘lmaganini ta’kidlaydi. Moskva energetika sulhi g‘oyasini rad etdi: Tashqi ishlar vaziri Sergey Lavrov «uni o‘ng holatga qaytarish va qayta qurollantirish uchun sulh bo‘lmaydi», dedi. Zelenskiy chorshanba kuni yarim kechadan beri Rossiya taxminan 1000 dron uchirganini xabar qildi va Moskvani zarbalar intensivligini kamaytirish bo‘yicha Tramp chaqiriqlarini e’tiborsiz qoldirishda aybladi. CNN manbaga tayanib xabar berishicha, Ukraina Patriot tizimlari uchun raketa-tutuvchilarni tugatgan, bu uni Rossiya ballistik raketalari oldida zaif qiladi; Zelenskiy Starlink ishlashi cheklovlari fonida tutuvchi raketalarga va F-16 uchun o‘q-dorilarga shoshilinch ehtiyojni ta’kidladi. Tusk uchrashuvdan so‘ng shunday dedi: «Biz shunchaki qo‘shni emasmiz. Biz qiyin davrlarda bir-birimizga tayanadigan do‘stlarmiz. Va hech kim buni hech qachon o‘zgartirmaydi». Zelenskiy Tuskk...

Sanksiyalar bo'yicha pozitsiya tufayli munosabatlarning yomonlashishi

Ikki davlatning munosabatlari o'tgan yili Zelenskiyning Volin va Sharqiy Galitsiyada polyaklarni qirg'in qilgan deb hisoblangan UPA harbiy qismi nomiga hurmat belgisi sifatida qayta nomlanishidan keyin yomonlashdi. Shu bilan birga, Ukraina parlamenti 90 milliard yevrolik kredit doirasidagi 3,7 milliard yevrolik YI yordam transhini ochib berish uchun zarur bo'lgan qonunlar paketini qabul qildi; transh sentyabrda kutilgan edi, lekin xalqaro posilkalarni bojssiz kirishni bekor qilish to'g'risidagi qonun loyihasi ikki marta rad etilgani sababli kechikdi. Moliya vaziri Sergey Marchenko «urushga qaramay, Ukraina islohotlarni va o'z majburiyatlarini bajarishda davom etmoqda» deb aytdi. Yevropa komissiyasi to'lovni kelajakdagi kunlarda tasdiqlaydi.