Asosiy ma’lumotlar
- Si Tszinpin Şencjendagi ATES sammitida Osiyo-Tinç okeani regionida erkin savdo zonasi yaratilişiga rağbat berişga çaqirdi
- U törtta yönalişni belgilab berdi: savdo-iqtisodiy aloqalar, özaro boğliqlik, innovatsiyalar va rivojlaniş
- Xitoy ATES doirasidagi hamkorlik uçun 20 million dollar ajratadi va Şencjenda Osiyo-Tinç okeani hamjamiyatini örganiş markazini taşkil etadi
Şencjendagi ATES sammitidagi nutq
Xitoy Xalq Respublikasi raisi Si Tszinpin Şencjenda bölib ötgan Osiyo-Tinç okeani iqtisodiy hamkorligi (ATES) iqtisodiyotlar rahbarlarining 33-uçraşuvida çiqiş qilib, regionda erkin savdo zonasi yaratilişiga rağbat berişga va mintaqaviy hamkorlik uçun qulay şaroitlar yaratişga çaqirdi. «Osiyo-Tinç okeani hamjamiyatini barpo etiş inklyuziv rivojlanişni talab qiladi», — dedi u va mamlakatlarning rivojlaniş ehtiyojlari har xil ekanligini qayd etdi. Uning sözlariga köra, hamkorlik şaroitlar mavjud bölgan joylarda rivojlanişi kerak, şunda rivojlaniş foydasi barça tomonlarga tegişli böladi.
Tört yönaliş va erkin savdo zonasi
Si Tszinpin hamkorlikning törtta yönalişini belgilab berdi: savdo-iqtisodiy aloqalarni mustahkamlaş, özaro boğliqlikni modernizatsiya qiliş, innovatsiyalarni rivojlantiriş va rivojlanişni kuçaytiriş. Osiyo-Tinç okeani regionining erkin savdo zonasini u ATES a'zolarining umumiy maqsadi deb atadi va uning amalga oşirilişiga «barqaror harakat qilişga», oçiqlik böyiça yanada yuqori standart belgilaşga çaqirdi. Taklif etilgan çora-tadbirlar orasida — mintaqaviy savdo bitimlarini muvofiqlaştiriş, savdo va investitsiyalarni soddalaştiriş, raqamlaştiriş va tösiqlarni kamaytiriş. Özaro boğliqlik sohasida u infratuzilma tarmoqlarini, «aqlli» bojxona va transportni, şuningdek institutsional özaro boğliqlikni — me'yorlarni muvofiqlaştiriş, transçegaraviy tölovlarni va «barqaror hamda uzluksiz» işlab çiqariş va logistika zanjirlarini rivojlantirişni taklif qildi. Raqamli iqtisodiyot va sun'iy intellektni u ösiş «harakatlantiruvçi kuçi» deb ta'riflab, raqamli infratuzilmani mustahkamlaşga, ma'lumotlarni boşqarişni takomillaştirişga hamda «samarali, qulay va xavfsiz» transçegaraviy ma'lumot oqimlarini ta'minlaşga çaqirdi. Alohida u salohiyatni mustahkamlaşni, energiya va oziq-ovqat xavfsizligi sohasidagi mintaqaviy hamkorlikni rivojlantirişni hamda transçegaraviy antiguruhçilik işini çuqurlaştirişni taklif etdi.
Moliyaviy majburiyat va kontekst
Xitoy ATES doirasidagi amaliy hamkorlikni qöllab-quvvatlaş uçun 20 million dollar ajratiş hamda siyosiy tadqiqotlar, fikr almaşiş va intellektual qöllab-quvvatlaş maqsadida Şencjenda Osiyo-Tinç okeani hamjamiyatini örganiş markazini taşkil etiş haqida e'lon qildi. 1989-yilda taşkil etilgan ATES forumi Xitoy, AQŞ, Rossiya, Yaponiya, Janubiy Koreya, Avstraliya, Kanada, Indoneziya, Malayziya va Vetnamni öz içiga olgan 21 iqtisodiyotni birlaştiradi; ular jahon YaIMning 60 foizdan ortiğini va sayyora aholisining qariyb 40 foizini taşkil etadi. Erkin savdo zonasi haqidagi bayonot hozirça sammitdagi çaqiriq holatida qolmoqda: boşqa iştirokçilar tomonidan qabul qilingan aniq majburiyatlar haqida mavjud materiallarda ma'lumot berilmagan.


