Asosiy ma’lumotlar

  • Salazar tuğilgan Vimiyeiro qişloğidagi maktab-oşxona binosi 23-oktabrda «Yangi davlat» rejimi va unga qarşi kuraşni örganiş markazi sifatida oçildi
  • Birinçi körgazma diktatura davridagi matbuot, adabiyot va musiqadagi senzuraga bağişlangan
  • Taşkilotçilar ta’kidlaydi: bu diktator muzeyi emas, balki tarixiy bilim va fikrlaş joyi

Markaz ikki ön yillik bahslardan keyin oçildi

Diktator António de Oliveira Salazar tuğilgan Santa Comba Dão munitsipalitetidagi Vimiyeiro qişloğida «Yangi davlat» — rejim va qarşilik talqin markazi (CIEN - RR) oçildi. U 1937–1940-yillarda qurilgan sobiq boşlanğiç maktab-oşxona binosida joylaşgan; bino öşa davrga xos elementlarni saqlab qolgan va taşkilotçilar bu kontekstni saqlaşni diktatorga hurmat sifatida emas, balki tarixiy talqinning bir qismi deb hisoblaydi. 23-oktabrdagi oçiliş ikki ön yillik va bir neça munitsipal çaqiriqqa çözilgan, Salazarni uning tuğilgan qişloğida qanday eslaş masalasida bahslar bilan keçgan jarayonni yakunladi.

Ilmiy asos va birinçi körgazma

Loyihaning ilmiy muvofiqlaştirilişini tarixçi José Paçeco Pereira asos solgan hamda yangi tarixga oid arxivlar, kitoblar, davriy naşrlar, qölyozmalar, fotosuratlar va buyumlarni töplaş bilan şuğullanadigan Ephemera birlaşmasi amalga oşiradi. Markazning ilmiy kengaşiga Marcelo Grilo, Irene Pimentel, José Manuel Sobral, José Pedro Castanheira, Luís Nunes, Maria Inácia Rezola, Luísa Tiago de Oliveira va Rui Feijó kirgan. Oçiliş marosimida Paçeco Pereira kengaş a’zolarining köpçiligi «25-apreldan oldin ham, keyin ham erkinlik va demokratiyani himoya qilişda öz rolini öynagan» şaxslar ekanini ta’kidladi. «Mavjudligi ma’lum bölgan narsagina mavjud: „Yangi davlat“ davridagi senzura» nomli birinçi körgazma axborot va madaniy ifoda nazorati mexanizmlariga — matbuot, adabiyot va musiqaga bağişlangan. Markazda, şuningdek, mavzuga oid kutubxona va öquv zali taşkil etiladi hamda körgazmalar, munozaralar, konferensiyalar va tadqiqot işlari olib boriladi.

Diktator muzeyi emas, balki rejim va qarşilikni örganiş

Taşkilotçilar yangi markazni Salazar muzeyiga qarşi qöyib körsatdilar. Santa Comba Dão mer örinbosari Luís Nunes Lusa agentligiga şunday dedi: «Biz bu talqin markazini diktator muzeyiga aylantirişni xohlamaymiz, biz nafaqat rejimni, balki rejimga qarşi kuraşni ham örganadigan markaz yaratmoqçimiz». Madaniyat böyiça davlat kotibi Alberto Santos, Lusa keltirgan sözlariga köra, «diktaturani örganiş demokratiyaning mas’uliyatidir» deb qayd etdi va Salazar şaxsi bilan bevosita boğliq bunday joyda bu mas’uliyat yanada ortadi: rejim qanday qilib şunçalik uzoq mavjud böldi, uning hukmronligi ostidagi hayot nimani anglatardi va u kelajak uçun qanday saboq qoldirdi — buni tuşuniş kerak.