Asosiy ma’lumotlar
- Söğliqni saqlaş vazirligi dori vositalarini uç yilgaça muddatga xarid qiliş şartnomalari töğrisidagi Vazirlar Mahkamasi qarori loyihasini tayyorladi
- Joriy etiş 2027-yil yanvaridan davlat xaridlarida rejalaştirilgan; vazir deputatlardan 2027-yil byudjetida yetarli mablağ ajratişni söradi
- Şartli kelişuvlar mexanizmi allaqaçon 2025-yil 1-martdan qonunda mustahkamlangan, biroq 2022-yildagi 276-sonli qaror uni byudjet buyurtmaçilariga taqiqlaydi
Nima böldi
Söğliqni saqlaş vaziri Eldor Adilov 11-noyabr kuni Oliy Majlis Qonunçilik palatasidagi «Hukumat soati»da vazirlik dori vositalarini davlat xaridlarida uzoq muddatli şartnomalarga ötişga tayyorlanayotganini ma'lum qildi. Bunga Ekologik partiya deputati Gulçehra Tojiboyeva sabab böldi: u bemorlarni dori vositalari va tibbiy buyumlar bilan muntazam ta'minlaşdagi muammolara e'tibor qaratdi. Uning aytişiça, parlament a'zolari har yili köp yillik yetkazib beriş şartnomalari amaliyoti yöqligi masalasini kötarib keladi. «Byudjet bir yilga tasdiqlangani uçun şartnomalar ham bir yilga tuziladi. Bu, albatta, bemorlarni dori vositalari va zarur tibbiy buyumlar bilan öz vaqtida va muntazam ta'minlaşda köplab muammolarni keltirib çiqaradi», — deputatning sözlarini Gazeta keltirdi.
Vazirlik taklifi
Adilov aholini dori vositalari bilan uzluksiz ta'minlaş söğliqni saqlaş tizimidagi eng dolzarb muammolardan biri bölib qolayotganini tan oldi: çoralar bir neça yildan beri körilmoqda, biroq amaliyotda texnik va başqa qiyinçiliklar yuzaga keladi, qonunçilikda esa böşliqlar mavjud. Uning tuşuntirişiça, mavjud amaliyot byudjet bir moliya yiliga qabul qilinişi bilan böğliq, şu sababli xaridlarni moliyalaştiriş ham, şartnomalar ham faqat bir yilga mumkin edi. Iyundan başlab vazirlik manfaatdor idoralar bilan birga xaridlar tartibini özgartiriş ustida işladi — muhokamalar iyun, iyul va avgust oylarida davom etdi, vazirning özi bir qator uçraşuvlarda qatnaşdi. Natijada Vazirlar Mahkamasining qarori loyihasi tayyorlandi, u «şartli kelişuv» tuşunçasini kiritadi: dori vositalarini uç yilgaça muddatga xarid qiliş şartnomalari. Vazirning aytişiça, bunday mexanizm başqa mamlakatlarda keng qöllanadi va preparatlarni yanada qulay narxlarda xarid qiliş hamda ularni tibbiyot muassasalari orqali bemorlarga uzluksiz yetkazib beriş uçun zamin yaratadi. Yangi tizimni 2027-yil yanvarida başlanadigan davlat xaridlari jarayonida joriy etiş rejalaştirilgan; qöllaş tafsilotlari loyihada körsatilişi kerak.
Moliyalaştiriş sörovi
Çiqişini yakunlab, Adilov deputatlardan 2027-yil byudjetini körib çiqişda söğliqni saqlaş ehtiyojlarini hisobga olişni söradi. U vazirlik bemorlarni dori vositalari bilan ta'minlaş uçun zarur mablağlar böyiça hisob-kitoblarni tayyorlaganini va byudjet loyihasi tez orada parlamentga kiritilişini ma'lum qildi. Şu bilan birga vazir şuni ta'kidladi: xaridlar mexanizmni özgartiriş yetarli byudjet moliyalaştirilmasa muammoni hal qilmaydi — «agar buning ortida tegişli moliyaviy ta'minot turmasa, tibbiyot muassasalarini dori vositalari bilan ta'minlaş bizga, albatta, qiyin böładi». Vazirlik 2027-yil byudjetiga dori vositalari xaridi uçun taklif qilayotgan aniq summani oşkor qilmadi.
Qonunçilikda allaqaçon mustahkamlangan narsa
Gazeta aniqlaganidek, uç yilgaça muddatga şartli kelişuvlar mexanizmi Özbekiston qonunçiligida allaqaçon nazarda tutilgan. 2024-yil 27-noyabrdagi ÖRQ-1005-sonli qonun bilan «Davlat xaridlari töğrisida»gi qonunga 38²-madde «Şartli kelişuv» kiritilgan (2025-yil 1-martdan kuçda): uning qoidalari böyiça davlat buyurtmaçisi saralaş yoki tender natijalariga köra tanlangan bir neçta yetkazib beruvçi bilan taxminiy tovarlar hajmi körsatilgan holda bir yildan uç yilgaça muddatga kelişuvlar tuzişi mumkin; buyurtmaçi nazarda tutilgan butun hajmni xarid qilişga majbur emas. Biroq Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 20-maydagi 276-sonli qarori bilan tasdiqlangan davlat xaridlari töğrisidagi nizomda muhim çeklov bor: 168-band byudjet buyurtmaçilariga şartli kelişuvlar orqali xaridlar ötkazişni töğridan-töğri taqiqlaydi — bu mexanizm korporativ buyurtmaçilarga yönaltirilgan. Demak, mexanizmning özi qonunda mustahkamlangan, ammo uni byudjet taşkilotlari qöllaşi kiçik normativ hujjat bilan çeklangan va qaror loyihasi dori vositalari xaridlari uçun şu tösiqni olib taşlaşga qaratilgan. Bundan oldin, 2024-yil noyabrda, Prezidentning PQ-408-sonli qarori bilan dori vositalari, tibbiy buyumlar va tibbiy texnikani bir yildan ortiq muddatga şartnomalar asosida töğridan-töğri işlab çiqaruvçilardan yoki rasmiy distribyutorlardan markazlaşdirilgan xarid qiliş imkoniyati nazarda tutilgan edi: buning uçun Söğliqni saqlaş vazirligi huzurida 13 ta hududiy filial bilan Xaridlar markazi taşkil etiş, dori vositalariga bölgan ehtiyojni esa 15 oylik davrga hisoblaş rejalaştirilgan edi.

